Ze kreeg deze week de prijzen voor de Domste Leugen en de Grootste Huilbui in de politiek. Maar wie is de vrouw achter de tranen? Een blik op de rise and fall van Joke Schauvliege (48), een politica die voor iedereen goed wilde doen, maar zich zo koppig vastreed dat ze alleen nog maar vijanden maakte.
Wanneer Joke Schauvliege dinsdagavond haar afscheid aankondigt, is ze niet de enige die moet huilen. In een rustige woonwijk in Ertvelde, deelgemeente van Evergem, barsten ook echtgenoot Peter en dochter Kato (17) in tranen uit. Kato zit ziek thuis, en de twee hebben al urenlang op de voet gevolgd wat er in de Wetstraat gebeurt. Rond 15 uur heeft Schauvliege nog laten weten dat ze van de partijtop zelf mag kiezen of ze al dan niet ontslag neemt, en dat ze er nog niet uit is. Daarna horen ze niks meer, tot de persconferentie drie uur later live wordt uitgezonden. Intussen is ook zoon Florian (10) erbij gekomen, maar hij reageert minder emotioneel.
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
FOTO: ISOPIX
Peter en Kato laten hun tranen de vrije loop. “Niet omdat ze geen minister meer is”, zegt Peter Colpaert. “Maar omdat ik Joke nog nooit eerder heb zien huilen. Zelfs met alle bagger die ze al over zich heen heeft gekregen, had ze nooit eerder een traan gelaten.”
De voorbije jaren, en zeker de voorbije weken met de klimaatbetogingen, is die “bagger” in crescendo gegaan. In haar beginjaren, als minister van Cultuur, blijft dat nog grotendeels beperkt tot de cultuursector. Dat is – achteraf bekeken – ook allemaal vrij onschuldig. Ze krijgt als bijnaam Schouwvliegje, maar het ebt allemaal weer snel weg. Bovendien kost het protest haar bij de daaropvolgende verkiezingen geen enkele stem. Integendeel, ze gaat er in 2014 op vooruit en haalt, ondanks de hoon van de culturele elite, in Oost-Vlaanderen een recordscore van 55.291 voorkeurstemmen.
Als beloning voor dat electorale succes krijgt ze in de Vlaamse regering-Bourgeois de stevige portefeuille van Natuur, Landbouw en Ruimtelijke Ordening. Een grote uitdaging, en tegelijk het startschot van een hobbelig parcours waarin het ene incident het andere opvolgt. Stand-upcomedian Wouter Deprez die haar hard aanpakt voor de kap van het Essersbos, de betonstop die langs alle kanten rammelt, Schauvliege die zelf de natuurbeweging aanvalt, haar boskaart die vol fouten zit. En dan moest ze nog kop van Jut worden in de klimaatbetogingen. “Het beleid van Joke is een joke”, scanderen duizenden jongeren.
DE OPKOMST
Joke Schauvliege (48) leek voorbestemd voor een onopvallende, en zeker minder conflictueuze politieke carrière. Na haar rechtenstudies aan de Universiteit Gent en een postgraduaat Milieurecht vestigt ze zich als advocate in thuisgemeente Evergem. Dat is in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 1994, en de toenmalige CVP-burgemeester Luc Van Parys zoekt vrouwen voor zijn kieslijst. Het zijn de eerste verkiezingen met quota, minstens één vierde van zijn kandidaten moet een vrouw zijn. Met Schauvlieges verleden bij de katholieke jeugdbeweging KAJ en de jeugdraad van Evergem komt hij snel bij de jonge advocate uit. Toch raakt ze niet onmiddellijk verkozen. “Ze kwam pas daarna in de gemeenteraad, toen een schepen was overleden”, zegt CD&V-gemeenteraadslid Martine Willems, die toen ook op de CVP-lijst stond. “Het was een leuke periode, met een groepje jonge vrouwen in de gemeenteraad.”
Ze laat zich in die periode weinig opmerken. “Het was vooral een harde werker, die het liefst op de achtergrond bleef”, zegt Willems. “Zeker geen tafelspringer. We zagen er in ieder geval geen toekomstige minister in.”
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
FOTO: EPA-EFE
Dat verandert stilaan toen zij en haar man Peter een gouden campagne-duo blijken te zijn. De twee leren elkaar kennen op een congres van de CVP-jongeren in Center Parcs, en de klik is meer dan amoureus alleen. Vanaf de eerste nationale campagne waaraan Schauvliege deelneemt, in 1999, neemt Peter de praktische leiding op zich. Hij bestelt het drukwerk, maakte de planning, organiseert brievenacties … Maar vooral: hij kan geweldig veel vrijwilligers op de been brengen. Vanuit het hele Meetjesland komen ze met tientallen naar Evergem om “ons Joke” te helpen. “De mensen kwamen graag omdat ze waardering kregen van Joke en Peter”, zegt iemand die er vanaf het begin bij was. “Het enthousiasme van Peter was aanstekelijk. Tegelijk werden we een stukje van de familie. Ook toen Joke later minister werd. Peter en Joke hebben het nooit hoog in hun bol gekregen.”
“Laat ze los op een markt en binnen de kortste *keren zijn ze zot van haar”
Terwijl Peter de campagne leidt, kan echtgenote Joke zich focussen op waar ze goed in is: met de mensen praten. Of zoals een Oost-Vlaamse CD&V’er het verwoordt: “Laat Joke los op een markt, een wijk of een rusthuis, en binnen de kortste keren zijn ze allemaal zot van haar.” Dat doet ze ook met verve, net als de huisbezoeken die ze drie maanden lang elke dag aflegt. Dat Schauvliege de mensen daarbij niet onverschillig laat, merkte ze jaren later tijdens een gezinsvakantie. Een Vlaams echtpaar spreekt haar aan, en vertelt over haar huisbezoek van vijftien jaar geleden alsof het gisteren was.
Zo breekt de bescheiden Joke stilaan door binnen de rangen van de Oost-Vlaamse CD&V. Na gemeenteraadslid in Evergem wordt ze parlementslid, schepen en eventjes zelfs nationaal ondervoorzitter van de partij. Het gezin, met intussen twee kleine kinderen, begint er zich ook naar te organiseren. Peter ruilt zijn baan in Brussel in voor een deeltijdse opdracht als leraar wiskunde, en is trots op zijn echtgenote. “Terecht”, zegt de Gentse CD&V-nestor Tony Van Parys. “Zij was een frisse wind in de provincie. Ze was de emanatie van de vernieuwing en verjonging in de toenmalige CVP.”
DE NEERGANG
Hoe komt dan dat er, ondanks deze vliegende start, 25 jaar later zo veel tranen vloeien in de woonkamer van het gezin Colpaert-Schauvliege? Aan haar werkkracht zal het niet gelegen hebben. Tien jaar lang vertrekt ze elke ochtend om 6 uur naar Brussel en ze is nooit voor 22 uur thuis. “Wanneer wij ’s morgens om 8 uur op het kabinet aankwamen, dan was ze er altijd al”, zegt een ex-medewerker. “Ze was constant met haar werk bezig. Zelfs in het weekend moest de chauffeur met dossiers naar Evergem rijden. En ze las die ook echt, dat merkten we aan de vragen die ze stelde. Van ons verwachtte ze trouwens dezelfde werkijver. Zo mochten wij nooit mee naar toespraken of evenementen. We moesten doorwerken op het kabinet.”
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
Bij CD&V beginnen vragen te rijzen over haar communicatie, en of ze wel de juiste adviseurs heeft. Maar de malaise waarin ze de voorbije jaren is geraakt en waarvan haar ontslag een eindpunt is, gaat verder dan communicatie alleen. Ze laat zich ook op andere fouten betrappen. Het relletje over de boskaart bijvoorbeeld gaat over fouten die in de kaarten waren geslopen, en die zij als bevoegd minister niet op tijd heeft gezien. Na de discussie over het Essersbos – waarin comedian Wouter Deprez het voortouw neemt – blijkt dat er miljoenen beschikbaar zijn voor bosuitbreiding, maar dat die niet worden uitgegeven.
Volgens verscheidene bronnen heeft Schauvliege zich de voorbije jaren vooral vastgereden in de combinatie van haar twee bevoegdheden, Natuur en Landbouw. “Ik had de indruk dat zijzelf in haar natuur- en milieubeleid veel verder wilde gaan, maar dat ze van haar partij CD&V een duidelijke opdracht had gekregen om vooral de belangen van de landbouwsector te verdedigen”, klinkt het in regeringskringen. “Daardoor ging ze vaak op de rem gaan staan wanneer het over leefmilieu ging.”
Het gevolg is dat ze voortdurend begint te schipperen. Een moeilijke positie voor iemand als Joke Schauvliege, die al van kindsbeen af de neiging heeft om voor iedereen goed te willen doen. Als minister wilde ze het liefst van al “verbinden”, maar vaak lagen de belangen daarvoor te ver uit elkaar. Of het nu ging over akkervogels, natuurgebieden of bosuitbreiding, nooit kan ze voor zowel landbouw als natuurbeweging even goed doen. Zelf zegt ze: “Als iedereen boos is op mij, wil het zeggen dat ik goed bezig ben.” Maar een politieke bron verwoordt het anders: “Ze werd vaak van links naar rechts gesleurd, en uiteindelijk haalden de belangen van de landbouw het toch.”
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
Eedaflegging als Vlaams minister in 2014. FOTO: ISOPIX
Haar tegenstanders geven haar de bijnaam “marionet van de Boerenbond”. Maar volgens Piet Vanthemsche, ex-voorzitter van de Boerenbond, is dat compleet uit de lucht gegrepen. “Anders zouden we toch niet zoveel harde discussies hebben gevoerd”, reageert hij. Al ging het er tussen hem en Schauvliege wel anders aan toe dan met de vorige minister van Landbouw, Kris Peeters. Terwijl Peeters de Boerenbond weleens onder druk durfde te zetten, stelt Schauvliege zich vooral luisterend op, en soms ook argwanend. Een echte vertrouwensrelatie is er nooit geweest.
Op een vergadering wordt ze voordurend ‘overruled’ door haar kabinet
Ze is dan misschien geen “marionet”, Schauvliege blijft wel dichter bij de landbouwsector staan dan bij de natuurbeweging. Dat gaat onder meer via het politiek comité van de Boerenbond, de interne CD&V- groep van een 15-tal parlementsleden die tot de Boerenbond-strekking behoren. Schauvliege zelf komt uit de ACW-vleugel, maar heeft daar als landbouwminister veel contact mee. Ook de banden van CD&V met de landelijke verenigingen speelden een belangrijke rol.
“De verstrengeling met de landbouwsector vertaalde zich ook in de samenstelling van haar kabinet”, zegt een insider. “Schauvliege zelf had daar weinig in te zeggen. Het was de partij die bepaalde wie haar adviseerde.”
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
2017: Wilfried Vandaele (N-VA) geeft haar een bijl cadeau. “Om knopen door te hakken.” FOTO: BELGA
Dat wordt steeds meer zichtbaar in contacten met externen. “Op een vergadering kreeg ik bijna medelijden met haar”, zegt iemand die onlangs met haar samenwerkte. “Ze werd voortdurend ‘overruled’ door haar medewerkers. Dan deed zij schuchter, bijna verontschuldigend, een voorstel, maar een medewerker veegde dat gewoon van tafel. Dat is niet haalbaar, zei hij, en het werd zelfs niet meer verder besproken. Ook in de contacten achteraf gingen de medewerkers gewoon in tegen de richtlijnen van hun minister.”
Als minister komt ze steeds meer alleen te staan
In de dorpspolitiek van Evergem heeft Schauvliege de reputatie dat ze “gewoon” is gebleven en dat ze ondanks haar nationale status nog steeds “ons Joke” is. In de Wetstraat geldt ze vooral als “onzeker” en “kan moeilijk relativeren”. Twee eigenschappen die het haar nog moeilijker maken om de negatieve spiraal van de voorbije jaren te doorbreken. Niet dat ze geen resultaten boekt. Zo stelt ze een klimaatplan op, vereenvoudigt de bouwvergunningen en zet stappen in de richting van statiegeld op plastic flessen. Maar de imagoschade door de gestrande dossiers zetten dat meer en meer in de schaduw.
Als minister komt ze ook steeds meer alleen te staan. In haar eerste regeerperiode heeft ze nog partijgenoot Kris Peeters als minister-president waarop ze kan terugvallen. In deze regering is N-VA-minister-president Geert Bourgeois veel minder tolerant. In een tandem met parlementslid Wilfried Vandaele (N-VA) zet hij haar vaak onder druk om meer werk te maken van milieumaatregelen. “Het was vooral frustrerend voor ons”, zegt Vandaele. “We boden aan om een bondgenoot te zijn in een ambitieuzer milieubeleid, maar ze stond niet open voor samenwerking.” Om zijn punt kracht bij te zetten, geeft Vandaele haar in de lente van 2017, in volle plenaire zitting, nog een bijl cadeau, “om knopen door te hakken”.
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
FOTO: AP
De voortdurende kritiek maakt Schauvliege nog onzekerder dan ze van nature al is. Tegenover de buitenwereld doet ze alsof ze heel goed kon incasseren. “Maar eigenlijk kan ze heel moeilijk tegen kritiek”, zegt een ex-medewerker. Dat blijkt ook soms tijdens de briefings die ze twee keer per week met de kabinetsmedewerkers houdt. Dan voelt ze zich “gepakt” door een “onrechtvaardigheid”, en kan ze nijdig uit de hoek komen. Dat doet ze publiekelijk ook, onder meer tegen Natuurpunt, die haar verwijt dat er onder haar beleid minder bos is. “Natuurpunt is zelf de grootste ontbosser van Vlaanderen”, zegt ze. Of tegenover Wouter Deprez, die ze een “Robin Hood” noemt die “gestuurd is door anderen”. Haar “kleine uitschuiver” van afgelopen zaterdag – zoals Kris Peeters dat in eerste instantie noemde – is daar een overtreffende trap van: “Ik weet wie er achter de klimaatmarsen zit, ik heb informatie van de Staatsveiligheid”. Een pertinente leugen, maar in de beleving van Schauvliege een reactie op de volgens haar even pertinent onrechtvaardige kritiek dat ze de voorbije jaren niks voor het klimaatbeleid heeft gedaan.
Haar koersfiets blijft steeds vaker in de garage
Joke Schauvliege is een fervente fietser. Ze heeft de microbe meegekregen van haar oom Willy Heye, de Evergemse kampioen van de kermiskoersen. Maar de jongste maanden blijft haar koersfiets nog meer dan vroeger onaangeroerd in de garage staan. Terwijl haar naam steeds meer synoniem wordt voor een falend klimaatbeleid, graaft Schauvliege zich verder in. Nog meer werken, nog meer proberen, maar tegelijk minder beslissen. “Het was moeilijk om bij haar nog iets gedaan te krijgen”, is te horen. “Met een andere minister kan je iets afspreken en na enkele minuten is dat opgestart. Bij haar was dat voortdurend twijfelen en terugkomen, een heel gedoe.” Ook aan de regeringstafel had ze nog nauwelijks een inbreng.
Ze krijgt veel kritiek, maar tegelijk is er ook begrip. “Onderschat niet wat zo’n aanhoudende stroom van kritiek met een mens doet”, zegt een politieke bron. “Je wordt daar vanzelf terughoudender van. Het is Liesbeth Homans overkomen, en je zag dat ook bij Joke Schauvliege.”
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
FOTO: BELGA
De duizenden protest-sms’jes vanuit de klimaatbeweging duwen Schauvliege vorige week verder in de hoek waar ze net vruchteloos probeerde uit te geraken. “Je zag dat het op Joke woog”, zei voorzitter Wouter Beke deze week. Ook Jan Van de Walle, CD&V-gemeenteraadslid in Evergem, had het gezien, tijdens de gemeenteraadszitting twee dagen voor haar uitspraken. “Haar gsm stond niet stil”, zegt hij. “Ik zag duidelijk dat ze ermee inzat. Ze liet me enkele berichten zien, voornamelijk Franstalig. Ze had er ook al één beantwoord, maar die persoon schrok dat ze ook echt antwoordde.”
Echtgenoot Peter Colpaert kijkt machteloos toe hoe zijn vrouw op een muur botst. “Ik vond het vooral onrechtvaardig”, zegt hij. “Nu lijkt het alsof ze jarenlang niks heeft gedaan. Maar wat zit zij anders van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat in Brussel te doen? Ze heeft veel gedaan voor het klimaat, maar het enige wat de mensen zien zijn de negatieve slogans.”
DE COMEBACK?
Hoe moet het nu verder? Het ziet ernaar uit dat Schauvliege op 26 mei lijsttrekker blijft voor het Vlaams Parlement. Maar of ze opnieuw records zal breken, valt nog af te wachten. Bij de jongste gemeenteraadsverkiezingen vier maanden geleden leek haar ster in ieder geval te tanen. Ze stond in Evergem maar op de zevende plaats qua aantal voorkeurstemmen.
Als het politieke spoor helemaal zou doodlopen, kan ze nog altijd haar jeugddroom waarmaken. Die omschreef ze vier jaar geleden zo in een interview met Dag Allemaal: “Een kruidenkraam op de markt. Geen hekserijkruiden, maar eentje met verse kurkuma, peperbolletjes, laurier en kaneelstokjes.” Maar eerst het hoofd leegmaken met de koersfiets door het Meetjesland.
De opgang en de val van “ons Joke”: “We zagen er zeker geen toekomstige minister in”
FOTO: PHOTO NEWS
Biografie
• 48 jaar
• Getrouwd met Peter en moeder van Kato (17) en Florian (10)
• Gemeenteraadslid in Evergem sinds 1994
• Voor het eerst parlementslid voor CD&V geworden in 1999
• Minister van Cultuur en Leefmilieu in de Vlaamse regering-Peeters II (2009-2014)
• Minister van Omgeving, Natuur en Landbouw in de Vlaamse regering Bourgeois (2014-2019)
• Nam afgelopen dinsdag ontslag als minister nadat een video was uitgelekt van een toespraak bij het Algemeen Boerensyndicaat. Daarin beweerde ze dat de klimaatbetogingen een wraak waren van de milieubeweging voor de boerenbetogingen tegen de groene minister Vera Dua 16 jaar geleden. Ze zag ook een complot in de klimaatmarsen:“Veel mensen die betogen, beseffen niet dat ze een stukje deel uit*maken van een opgezet systeem. Ik weet wie achter heel die beweging zit, zowel van de zondagse betogingen als de spijbelaars. Men heeft me dat ook verteld vanuit Staatsveiligheid.” Dat laatste bleek een leugen, en was het belangrijkste argument voor haar ontslag.
