En hoe zie je die democratische controle concreet? Ik ben van mening dat democratie op lokaal niveau een goede zaak kan zijn, op voorwaarde dat het uitgaat van vrijwillige participatie. Een lokale wijkwerking bouwt verder op een eeuwenoude 'civil society' dat in zekere zin teruggaat tot de oude gilden en corporaties. Mensen kunnen zo een gewicht in de schaal leggen. Maar op een hoger niveau wordt democratie een zeer abstract gegeven. En helaas ook het domein van beroepsdemagogen en pathologische leugenaars. Niet dat ik alle politici onder die noemer wil plaatsen, dat komt te dicht bij het idee dat alle politici profiteurs zijn (die zijn in alle lagen van de samenleving te vinden). Maar ik koester een diep wantrouwen tegen de massademocratie. Niet dat daarvoor in de plaats een totalitair bestel moet komen. Maar ik ben voorstander van meer decentralisering, in zoverre dat mogelijk is. Er zijn altijd problemen die interregionaal of zelfs internationaal op te lossen zijn in plaats van lokaal. Maar daarvoor kunnen afgevaardigden dienen, die in de naam van een lokale gemeenschap deel nemen aan een congres of iets dergelijks van een hoger niveau.
De supranationale niveau's die je aanhaalt worden door vele mensen bekritiseerd als zijnde ondemocratisch. Ik zie eerder niet goed in hoe je die zaken democratisch kan maken. Meer transparantie en openbaarheid is inderdaad mogelijk en dat is een belangrijke hedendaagse democratische waarde, maar een gewone Europese burger heeft niet alleen geen vat op die ingewikkelde processen, hij heeft er ook geen voeling mee. Betrokkenheid is een serieus mankement aan die supranationale instellingen. De EU-believers zijn een minderheid, terwijl de rest er een 'je m'en fous'-gevoel over heeft. Hetzelfde geldt over de Belgische politiek. Hier en daar zijn er wel de brave proteststemmen, maar de overgrote meerderheid geeft er geen bal meer om.
Toen de verzuiling nog bestond, was't niet waar geweest.