Het Kremlin zet zijn masker af
BRUSSEL - ANALYSE RUSLAND DWINGT EUROPESE UNIE TOT VERKILLING OF ZELFVERNEDERING Met de erkenning van de onafhankelijkheid van Zuid-Ossetië en Abchazië heeft Rusland duidelijk gemaakt waar het voor staat: een autoritair regime dat op heroveringstocht is, met het grootste leger van Europa. De Europese Unie, Frankrijk en Duitsland voorop, kijken uit over de puinhopen van jarenlang handjesschudden.
Van onze redacteur
'Dit was geen eenvoudige beslissing, maar ze vertegenwoordigt de enige mogelijkheid om mensenlevens te redden', zo schreef de Russische president, Dmitri Medvedev, gisteren in een publieke brief. Het gebeurt zelden dat het Kremlin mensenlevens belangrijk zegt te achten. Medvedev wilde verantwoorden waarom hij gisteren zijn handtekening heeft gezet onder de erkenning van de onafhankelijkheid van Abchazië en Zuid-Ossetië, waartoe het Russische parlement hem maandag had opgeroepen (op bestelling van het Kremlin).
Hoe 'onafhankelijk' de afvallige republiekjes in Georgië zullen zijn, bleek uit de mededeling van de Zuid-Ossetische leider Eduard Kokoiti dat hij graag een Russische militaire basis in zijn 'land' wil. Abchazië en Zuid-Ossetië worden, in de traditie van de Koude Oorlog, satellietstaatjes.
Wat wint Moskou met die twee landjes, die overigens waarschijnlijk alleen door Rusland en Wit-Rusland zullen worden erkend? Abchazië met zijn 200.000 inwoners heeft een toeristische kust aan de Zwarte Zee - als de toeristen, en de Olympische sporters voor de Winterspelen van 2014 in het nabijgelegen Sotsji, zich tenminste niet laten afschrikken door het geweld in de regio. Zuid-Ossetië met zijn 50.000 inwoners heeft niets behalve een zwarte markt.
De erkenning maakt vooral duidelijk dat Rusland het conflict met Georgië niet wil inperken. Moskou gaat integendeel voor een maximalisatie van het conflict - zijn eerste buitenlandse oorlog sinds Afghanistan in de jaren tachtig - en voor maximale druk op Europa en de Verenigde Staten.
Tot gisteren werd nochtans nog gespeculeerd dat het Kremlin de erkenning van de republiekjes zou achterhouden als troefkaart bij de komende onderhandelingen over de aanwezigheid van de Russische troepen in de regio. Maar Rusland heeft zijn troefkaart gisteren al uitgespeeld. Heeft Moskou zijn pedalen verloren? Of past de erkenning in een strategie die de hele rest van de wereld voor voldongen feiten wil plaatsen? Rusland als ongenaakbare grootmacht: het is een droom waaraan Vladimir Poetin jarenlang geduldig heeft gewerkt, na de trauma's van de jaren tachtig en negentig.
De internationale reacties varieerden gisteren van verrast tot verbijsterd. De Duitse bondskanselier, Angela Merkel, had eergisteren nog gezegd: 'Ik verwacht dat de president de erkenning niet zal ondertekenen.' Merkel staat nu te kijk. Gisteren zei ze over de erkenning: 'Dit gaat in tegen de basisprincipes van de territoriale integriteit en is daardoor volstrekt onaanvaardbaar.'
Duitsland is zowel politiek als economisch de belangrijkste partner van Rusland in de EU. Vooral de sociaal-democraten hebben jarenlang bezworen dat Rusland een 'strategische partner' was - Gerhard Schröder laat zich sinds het einde van zijn kanselierschap zelfs miljoenen betalen als lid van de Raad van Bestuur van de noordelijke pijpleiding van het Russische Gazprom. Maar in de Duitse publieke opinie weerklinken nu steeds meer echo's van de angst voor de oude Sovjet-Unie, die Duitsland veertig jaar lang verdeeld heeft gehouden, met Oost-Duitsland als satellietstaat.
Frankrijk liet weten de Russische beslissing 'betreurenswaardig' te vinden. Frankrijk had, als EU-voorzitter, met een zespuntenplan de oorlog tussen Rusland en Georgië helpen te beëindigen. Het is zeer de vraag hoe president Nicolas Sarkozy nu zal reageren. Komende maandag heeft Sarkozy een speciale EU-top bijeen geroepen, waarop de EU zich zal moeten beramen over een reactie, in het besef dat het 'strategische partnerschap' met Rusland erg wrang klinkt nu Rusland het Franse bestand openlijk aan zijn laars lapt.
Zuid-Ossetië en Abchazië lijken op zich beperkte problemen. Twee lapjes grond, en waarschijnlijk is Georgië beter af nu een hereniging hopeloos lijkt. Maar Rusland heeft Abchazië en Zuid-Ossetië ook aangegrepen om belangrijke delen van Georgië te bezetten, als was het een Europese Gaza-strook. Bovendien dreigt het gevaar van een uitslaande brand, die ook kan overslaan op een groot Europees land als Oekraïne, aan de grens van de Europese Unie.
Rusland, het grootste land ter wereld met het grootste leger van Europa, heeft duidelijk gemaakt dat het uit is op een herovering van een invloedssfeer die het zelf naar goeddunken uittekent. En dat desnoods manu militari. Rusland wordt geleid door een autoritaire kliek die gretig is naar geld en machtsvertoon, en die lak heeft aan democratie en mensenrechten.
Maar het Kremlin moet intussen ook berekenen wat het machtsvertoon waard is. Het land staat alweer te kijk als een brutale bezetter, de beurs van Moskou crashte gisteren omdat investeerders de situatie te instabiel vinden, en West-Europa begint opnieuw bang te worden voor Rusland, nu het Kremlin zijn masker heeft afgezet. Rusland dwingt de Europese leiders tot een fikse verkilling in de relaties - tenzij de EU aanvaardt om te worden vernederd door de bruut.
Via grote gasbedrijven als het Duitse E.On, het Franse Gaz de France, het Italiaanse Eni en de Nederlandse Gasunie hebben de landen van de Europese Unie zich intussen wel uit winstbejag met handen en voeten aan de Russische energieleveringen laten binden.
De West-Europese gasverbruiker betaalt de euro's waarmee Moskou zijn leger uitzendt. Jarenlang hebben de EU-lidstaten verwaarloosd alternatieve routes te vinden die de afhankelijkheid van de Russische energie zouden beperken - de rekening daarvan wordt nu betaald.
)
