Bongobong zei:
In de vorm van een aangepast model zoals in Scandinavië of een geheel nieuw model?
Sta mij toe heel even in raadselen te spreken, en
beide te antwoorden.
Een evolutie naar het Scandinavisch model zou ik persoonlijk een stap in de goede richting vinden, weliswaar onder het voorbehoud dat dit niet zonder meer klakkeloos wordt overgenomen, maar specifiek toegespitst wordt op de situatie in ons land, rekening houdend met de mogelijkheden en beperkingen van zowel het systeem in kwestie àls van ons land, én met de uitdagingen van de toekomst.
Wat ik bedoel is het volgende: we worden momenteel geconfronteerd met een contractie in de sociale en economische organisatie van onze (Vlaamse of Belgische) maatschappij, die (indien zij niet wordt aangepakt) tot een ernstige crisis zal leiden (invloed vergrijzing etc.). Deels wordt deze contractie beïnvloed door de crisis van het economisch model (financieel kapitalisme), deels wordt zij versterkt door de specifieke politieke bovenbouw (de democratie zoals die in België is uitgebouwd en die de crisis nog versterkt doordat communautaire hangijzers worden gekoppeld aan sociaal-economische vraagstukken). De nuances zijn dan eigen aan onze (Vlaamse of Belgische) maatschappij, maar we zijn zeker niet het enige land dat met die problemen kampt, wel integendeel.
In de Scandinavische landen kan men (voorlopig) beter met die sociale en economische vraagstukken omgaan dan hier het geval is en is men (iets) beter gewapend voor de uitdagingen van de toekomst, waardoor deze (onder voorbehoud) als model kunnen dienen voor onze eigen sociale en economische hervormingen.
Daar zijn echter twee zeer belangrijke voorwaarden aan verbonden: 1) dat men dit systeem niet zonder meer klakkeloos overneemt en ervan uitgaat dat de kous daar dan mee af is en dat we op beide oren kunnen slapen en 2) dat men er niet louter een handvol succesvolle elementen uitpikt die vervolgens als lapmiddeltje gaan dienen.
De laatste jaren heb ik nl. de indruk dat het Scandinavisch model (op zich een containerbegrip dat geen recht doet aan de belangrijke nuances tussen de landen die er deel van uitmaken) te vaak als dé zaligmakende oplossing voor onze problemen wordt aangehaald. Het is niet zonder gebreken (zoals elk ander systeem uiteraard), maar wordt - net als bij ons overigens - met een aantal uitdagingen geconfronteerd, niet in het minst de vergrijzing.
Dat betekent niet noodzakelijk dat het daarom
à priori gedoemd is om te mislukken, als wel dat het systeem nog zal moeten aangepast worden aan de omstandigheden, verfijnd worden, om met die uitdagingen om te gaan. Anders (en heel wat korter) gezegd: enkel en alleen door het Scandinavisch model te imiteren, staan we er op de korte termijn (~10-25 jaar) misschien iets beter voor, maar komen we er op de middellange termijn (~25-75 jaar) niet (het is juist dan dat problemen zoals de vergrijzing, gebrek aan minerale grondstoffen etc. acuut zullen worden). Het kan ons dus zeker als voorbeeld dienen (althans: wat mij betreft), maar in de toekomst zullen verdere aanpassingen noodzakelijk zijn.
Verder komt het mij voor dat men er vaak enkele succesvolle elementen uitpikt die dan de lang verhoopte redding moeten brengen, en die (helaas) al snel een bepaalde politieke geladenheid meekrijgen. Een (m.i.) goed voorbeeld is de beperking van de uitkeringen in de tijd: er is natuurlijk wel wat meer voor nodig om meer mensen actief in te schakelen in het arbeidsproces (= meer dan enkel maar de werkloosheid terugdringen!), maar toch lijkt mij dit als één van dé zaligmakende oplossingen naar voor te worden geschoven (zo schijnt het mij althans toe - ik kan het mis hebben natuurlijk).
Voor wat betreft de middellange termijn (~25-75 jaar) denk ik dat we door ons deels naar Scandinavisch model te
modelleren (aangepast aan de eigen situatie + met oog voor aanpassingen voor de toekomst) aan een aantal van de meest prangende uitdagingen het hoofd kunnen bieden, althans grotendeels (ik heb uiteraard geen glazen bol, ik weet evenmin wat de toekomst brengt). Daarbij moeten uiteraard verdere aanpassingen worden doorgevoerd naargelang de uitdagingen waar we voor komen te staan.
Op de middellange en de lange termijn (>75 jaar) denk ik echter ook dat er zeer belangrijke structurele aanpassingen aan het kapitalistisch (economisch) model nodig zijn. Welke die aanpassingen (zouden kunnen) zijn, kan ik zelf niet zeggen (ik besef dat ik mij er hier makkelijk van af maak, maar ik wil me hier ook niet teveel op glad ijs begeven - ik ben immers geen econoom van beroep, maar historicus met economische interesse - ik ben gespecialiseerd in de overgang van feodaliteit naar kapitalisme).
De grondvesten van het Scandinavisch model - innovatie staat centraal, en niet financiële producten zoals in het financieel kapitalisme - vind ik alleszins ook hier een stap in de goede richting. Maar hoe het verder moet? Dat kan alleen de toekomst uitwijzen. Ik bedoel maar: we moeten eerst de onmiddellijke uitdagingen het hoofd zien te bieden alvorens ons over toekomstige uitdagingen het hoofd te breken; al strekt het op zijn minst tot aanbeveling om er over na te denken.
P.S.: ik ben Vlaams-nationalist noch Belgicist, vandaar dat ik steeds over 'Vlaams/Belgisch' spreek.
P.P.S.: bij nader inzien is dit schrijven wel iets langer geworden dan ik had voorzien, mijn excuses daarvoor. Ik hoop alleszins dat het niet te langdradig is.
. Ben nog een luisteraar van in de kortegolfperiode, dus al een redelijk lange luisteraar vrees ik... eerste keer ergens eind jaren 80.