De redenen voor de winter zijn anders dan de redenen voor de zomer. In de zomer was het vooral een gebrek aan stabiliteit en veel lagedruk, dus steeds opnieuw aanvoer van wolkenfronten wat we dan wel gemerkt hebben in de neerslag ook. Die vele neerslag leidt daarna op zich weer tot nieuwe bewolking (en neerslag) door convectie bij warme temperaturen. Daarom het fenomeen dat een nat voorjaar eigenlijk bijna altijd leidt tot een natte zomer, en een droog voorjaar tot een droge zomer, meteen de reden waarom ik vaak zeg dat februari/maart/april bepalend zijn voor de zomer. De beste manier om te maken dat de hybride neerslagmotor niet draait is ervoor zorgen dat er vanaf het begin al geen brandstof in zit.
In de winter is het helemaal anders, dan hebben wij de warmte niet meer die nodig is om wolken te vormen, maar er is een plaats in onze buurt waar die warmte er
wel nog is: de oceaan. En dan komen we aan het verhaal van stratus. Stratus ontstaat hier door een relatief kalme wind die vochtige, warme lucht van over de oceaan onze richting uitblaast. Omdat ons land momenteel al veel sterker afgekoeld is na de zomer dan de oceaan, is de lucht direct boven ons land ook kouder. De warme, vochtige lucht die aangevoerd wordt komt met die koude lucht in contact en koelt vervolgens ook af. Wat er gebeurt als warme vochtige lucht afkoelt op een koudere laag weet je wel, dat zie je vaak op de spiegels of ramen van de badkamer: die lucht condenseert. In de atmosfeer gebeurt dat ook, het vocht condenseert tot bewolking. Omdat de wind relatief kalm is kan de wolkenvorming rustig z'n gang gaan en ontstaan er geen gaten of verstoringen in de bewolking. Gevolg: stratus, een onafgebroken band van bewolking. Compleet grijs!
Waarom komt dit de laatste jaren veel meer voor dan vroeger?
Hierdoor. Sinds 2020 warmt de oceaan aan een nog hoger recordtempo op (redenen al uitgelegd). Hoe warmer de lucht is, hoe meer vocht ze kan bevatten. De rest is dus eenvoudig: hoe warmer de oceaan, hoe meer vocht de lucht die van over de oceaan aangevoerd wordt zal bevatten, hoe meer vocht er kan condenseren over het koude land, hoe meer stratus en grijs bij ons.
Merk op in de grafiek dat 2023 en 2024 echt extreem recordwarm waren. Geen wonder dus dat vorig jaar een extreem sombere december was, en die van dit jaar dat ook zal worden. Ook die van volgend jaar zal extreem somber worden, tenzij hogedruk met wind uit de (enige) goede richting, maar dat komt structureel niet veel voor.