Analyse van de Tijd van het akkoord rond de financieringswet, een krant die je denk ik moeilijk van anti-Vlaamse sympathieen kunt beschuldigen.
Ik zie niet echt "schandalige" zaken in dit akkoord... Het is geen copernicaanse omwenteling, en aan het grootste struikelblok voor de verkiezingen: versnippering van bevoegdheden is met dit akkoord ook weinig tot niks verholpen. Maar puur financieel houdt dit op de lange termijn wel degelijk responsabilisering in...
Wie dacht dat dit allemaal op 5 jaar ofzo ging kunnen moet, zoals al eens gezegd: stoppen met drugs.
Gewesten
De gewesten (Vlaanderen, Wallonië en Brussel) krijgen samen voortaan voor 10,7 miljard euro fiscale autonomie. Ze mogen op de vijf federale belastingschalen die er bestaan zelf een eigen schijf vastleggen. Daardoor kunnen ze de belastingen doen dalen voor bepaalde groepen, bijvoorbeeld voor de laagste inkomens of de middeninkomens.
Er zijn wel limieten aan die fiscale vrijheid: de afwijking mag maximaal 1.000 euro per hoofd/jaar bedragen en, om een inkomensval te vermijden, mag niet lager liggen dan 90% van de vorige schijf.
Bovendien kunnen de gewesten kortingen op de sociale bijdragen toestaan. Daarvoor wordt 4,1 miljard euro aan zogenaamde "arbeidsmarktmiddelen" van de federale overheid overgeheveld naar de gewesten. Die hebben alle vrijheid om daarmee te doen wat ze nodig vinden.
Vlaanderen, dat meer oudere werklozen kent, kan RSZ-kortingen toestaan voor 50-plussers, terwijl Wallonië en Brussel, die kampen met jongerenwerkloosheid, jobs voor jongeren goedkoper kunnen maken.
De gewesten kunnen ook een financiële bonus van enkele miljoenen euro krijgen voor hun klimaatbeleid. Daarvoor moeten ze de CO-reducties van gebouwen naar beneden krijgen. De industrie valt buiten deze regeling, omdat er al op Europees niveau daarvoor een mechanisme bestaat.
Gemeenschappen
De gemeenschappen, bevoegd voor zaken als onderwijs, cultuur en welzijn, blijven gefinancierd via dotaties, al worden die herschikt. Het huidige systeem zorgde ervoor dat de middelen voor de gemeenschappen exponentieel groeiden, maar die groei wordt nu met de nieuwe wet afgeremd, zodat de federale overheid wat ademruimte overhoudt.
De gemeenschappen krijgen wel meer middelen voor de extra bevoegdheden die ze krijgen: kinderbijslag (5,9 miljard euro, waarvan 3,3 miljard naar Vlaanderen), ouderenzorg (3,3 miljard euro waarvan 2 miljard naar Vlaanderen) en andere delen van de gezondheidszorg (1,2 miljard euro, waarvan 780 miljoen voor Vlaanderen).
De 'transfers' en het overgangsmechanisme
De huidige financieringswet was zo gemaakt dat deelstaten die het goed doen solidair waren met armere deelstaten. Maar hoe groot die solidariteit precies bedroeg, is niet helemaal duidelijk.
Zeker is wel dat de huidige wet een aantal perverse effecten had: deelstaten kregen soms extra middelen terwijl ze het niet goed deden. Die 'ontwikkelingsval' wordt nu weggewerkt door de solidariteit te verlagen. Bovendien maakt de fiscale autonomie dat gewesten die het goed doen dat ook echt gaan voelen.
Wallonië wordt op termijn voor 75% gefinancierd met eigen inkomsten en zal die zien stijgen als de werkloosheid daalt.
Om te vermijden dat de inkomsten van een of andere deelstaat van vandaag op morgen drastisch wijzigen, is er wel een overgangsmechanisme voorzien. De deelstaten die door het nieuwe systeem meer krijgen, betalen een compensatie terug.
Zij die minder ontvangen, krijgen een compensatie. Zo zal Wallonië tien jaar lang 500 miljoen euro krijgen en Brussel 50 miljoen euro. Na tien jaar wordt het systeem geleidelijk afgebouwd tot nul euro. Vanaf dan zal de Waalse overheid voor 75 procent afhankelijk zijn van eigen inkomsten.
In vergelijking met het oude systeem gaat het niet om een nieuwe transfer. De 500 miljoen euro voor Wallonië zat nu al 'verdoken' in het huidige financieringssysteem. Het overgangsmechanisme maakt die transfer enkel transparanter en eindig in de tijd. Het overgangssysteem voorkomt enkel dat een van de gewesten plots 'verarmt'.
Ook Vlaanderen is immers niet gebaat met een arme buur. Maar in vergelijking met het huidige solidariteitsmechanisme verdwijnt een pervers effect.
Herfinanciering Brussel
Het Brussels Gewest krijgt er jaarlijks 461 miljoen euro bij. Die middelen zijn geen blanco cheque: 100 miljoen euro moet gaan naar veiligheid, onderwijs en taalpremies voor tweetalige ambtenaren, 135 miljoen euro gaat naar mobiliteit.
De overige 228 miljoen euro dienen enerzijds als 'pendelcompensatie' (voor het feit dat Brussel dagelijks honderdduizenden pendelaars ontvangt) en om de inkomsten te compenseren die Brussel derft door de overaanwezigheid van internationale ambtenaren die hier geen inkomstenbelasting betalen.
Federale overheid
Of en hoeveel de federale overheid door de nieuwe wet minder krijgt, is voorlopig niet duidelijk. Veel hangt uiteraard af van de besparingsoperatie waarover de komende weken beslist moet worden.
Maar ook de federale overheid wordt beter door een efficiënter beleid door de deelstaten. Als die het aantal werklozen kunnen terugdringen, moet de federale overheid immers minder uitgeven aan sociale zekerheid.
Bovendien zijn een aantal 'onzekerheden' voor de federale overheid weggenomen. Zo kwam het vroeger vaak voor dat de groei in de middelen die de federale overheid moest afstaan aan de deelstaten boven de economische groei lag.
Dat ligt nu anders: de groeivoeten van de dotaties die de deelstaten krijgen liggen stelselmatig onder de economische groei, wat de federale overheid wat ademruimte moet geven.
Pensioenen van de ambtenaren in de deelstaten
De deelstaten zullen ook zelf een groter deel van de pensioenbijdragen voor hun vastbenoemde ambtenaren moeten betalen. Nu was die bijdrage laag, en draaide vooral de federale overheid voor die door de deelstaten benoemde ambtenaren op.
Vanaf 2016 zullen ze ook voor vastbenoemden stapsgewijs meer moeten betalen, om uiteindelijk de bijdrage voor contractuelen (8,86% van het brutoloon) te moeten betalen.
