Wall o' text warning, mensen wiens hart niet sneller begint te kloppen bij het horen van "
Daisy, Daisy, give me your answer, do." kunnen deze post beter aan zich laten voorbijgaan.
HelpYouFall zei:
Waar 2001 een bevreemdende filmervaring is, vertrekt die gewoon vanuit mysterie en een zoektocht naar 'grotere kennis' of 'een volgende verlichting' voor ons als mens.
Dat is het meest voor de hand liggende en imo ook de kern van de film maar het is niet de enige interpretatie die je er kan uithalen. Kubrick zelf zei van 2001 dat; "You're free to speculate as you wish about the philosophical and allegorical meaning of the film—and such speculation is one indication that it has succeeded in gripping the audience at a deep level—but I don't want to spell out a verbal road map for 2001 that every viewer will feel obligated to pursue or else fear he's missed the point."
Dat Ebert zijn visie wel als singular roadmap ziet is zijn recht maar niemand is verplicht die te volgen.
Q. What's that big black monolith? A. It's a big black monolith.
Cop out imo. Wat men wilt weten als men dat vraagt is de betekenis die er achter schuil gaat. Als je op het verhaal van Clarke afgaat zijn de 1st phase monoliths probes afkomstig van een buitenaardse beschaving. Low level tools waarmee ze werelden bestuderen en waarmee ze de ontwikkeling van hogere intelligentie aanmoedigen. Kubrick's monoliths lijken zeer gelijkaardig maar hij zegt er weinig tot niets over en laat bijvoorbeeld in het midden of deze door aliens gemaakt zijn of misschien zelf aliens zijn. Hij geeft niet eens mee of deze wel echt intelligentie in de hand werken. Als je je door de visuals laat leiden kan je dat zeker denken maar het is evengoed mogelijk dat ipv de monoliths die op intelligentie afkomen, dat intelligentie op de monoliths afkomt. In het 2de geval hangt het universum lukraak vol met monoliths en zijn ze meer een soort alarm systeem dat hun makers waarschuwt wanneer een soort een bepaalde threshold overschrijdt. Misschien gaat er wel ergens een rood lampje branden op het bureau van de Galactic alien federation; alarm, een ras dat de energie gesloten in atomen heeft weten te bevrijden is erin geslaagd zijn planeet te ontsnappen. Misschien willen ze ons onderwijzen en goed opvoeden zodat we ons uiteindelijk zullen mogen en kunnen integreren in de galactische community. Misschien dat ze daarom Bowman tot zich roepen, om via hem dit werk te klaren? Of is het misschien subversief en geloven ze niet in de mens? Misschien is het starchild eerder een kind van hun eigen ras dan the next generation of man en willen ze subversief ons in een vorm en geest proberen te kneden die hen goed uitkomt? In die context is de manier waarop de monoliths te werk gaan zeer gelijkaardig aan die waarmee een mot via licht naar haar einde gelokt wordt. Als ze niet omniscient zijn kunnen ze rekenen op hun probes om hen te vertellen dat wij gemakkelijk te bespelen zijn. Ze zouden perfect kunnen weten hoe gemakkelijk het niet is om onze nieuwsgierigheid uit te buiten. Ze hoeven maar iets merkwaardigs in elkaar te knutselen en we komen er gegarandeerd op af. Waarom zouden ze alles zo in scene zetten? Misschien is het voor hen een spel en zijn wij het speelgoed, misschien zijn het wetenschappers en wij hun experiment, misschien laat de politiek in ons galaxy niet toe dat potentieel gevaarlijke soorten worden uitgeroeid maar zijn er sommigen die daarom via zulke minder opvallende routes te werk gaan, ... Allemaal nogal pessimistisch natuurlijk, zelf zie ik het ook liever als benevolent guided evolution.
Het doel van de monoliths is imo ongrijpbaar. Of je ze nu ziet als intelligentie boosters, alarm systeem, sentience catchers, ... De film laat alles toe. En dan hebben we het nog altijd maar puur over de inherente betekenis en niet over de monoliths als symbolen. Je kan op internet verschillende theorieen terugvinden die echt alles toeschrijven aan de monoliths. Van de verpersoonlijking van intelligentie en bewustzijn, tot oneindigheid, het kwade en zelfs doodgewone natuurlijke fenomenen waar wij als een bende zotten allerlei astrologische tekenen in zien (grin
- In die laatste moet je Bowman's trip zien als een hallucinatie uitgelokt door stress in zijn omgang met HAL en is hij in feite gewoon dood.). Nog een mooie is natuurlijk dat de monoliths God(en) vertegenwoordigen, de makers van het universum. Engineered objects die door hun fysieke aanwezigheid de evolutie van het universum beinvloeden via butterfly effects. Als fanboy van Java zou ik misschien zelfs durven zeggen dat je ze kan zien als object oriented programming.
Aangezien één van de film zijn hoofdthema's draait rond technologie die aan bewustzijn wint kan je je afvragen of deze vergevorderde technologie zich niet op een spiritual plain bevindt waar wij gewoon geen vat op hebben. Sturen de monoliths signalen naar elkaar zoals wij communiceren met onze tv om van post te veranderen of praten ze met elkaar zoals wij gedachten kunnen lezen zonder een woord te wisselen? Ze bestaan uit materiaal dat wij niet kennen en zijn onverwoestbaar dus wie weet is het niet meer dan een shell dat mogelijke inhoudt beschermt? Wat er in zit kan natuurlijk van alles zijn maar Vergevorderde nanotechnologie zou toelaten dat de monoliths werelden met miljoenen bewuste entiteiten bevatten. "It's full of stars" en heel Bowman's trip kan je op verschillende manieren interpreteren; de meesten vermoeden een mentale reis die hem oftewel wordt opgedrongen door first contact met de buitenaardse makers van de monolith oftewel is wat hij ziet echt en verkent hij oftewel werelden in de Monolith zelf of neemt die hem mee naar alle uithoeken van het universum en laat het hem alles zien dat hij moet weten om te kunnen groeien/sterven/manipuleren/whatever. Een van de opmerkelijkste zaken is natuurlijk de vorm zelf. In de boeken waren de monoliths transparante kristallen... Kubrick heeft dit dus doelbewust verandert naar onpenetreerbaar zwart. Dankzij die verandering denk ik dat bij de meeste mensen wel direct DEUR in het hoofd springt de eerste keer dat ze hen zien wat bij iets transparants een stuk minder voor de hand liggend is. Als je daarin meegaat dan kan Bowman's trip hem naar eender waar hebben geleid. Een deur naar nieuwe werelden, misschien wel een nieuw universum met andere regels (bepaalde beelden van planeten voelen wel heel erg alien aan). Een ding staat vast, voor hem was het alvast de deur naar een nieuwe mentale wereld. Of dat nu een deur is naar het verleden en subjectieve herinnering, een deur naar het hiernamaals, een deur naar de toekomst of de meest letterlijke interpretatie, een deur naar de volgende stap in onze evolutie, welke deur je ook kiest achter allen schuilen fascinerende denkwerelden.
Op het internet vind je zelfs een leuke theorie die stelt dat Kubrick de monolith's kleur zwart schilderde omdat het een 90 graden gekanteld wideframe cinema scherm zou zijn. Op het eerste gezicht klinkt dat te bizar maar hoe meer je daarover leest hoe leuker die avenue is om verder over na te denken. Elke keer je de Monolith te zien krijgt, 3 keer, horen we hem als het ware
zingen. Nu is het zo dat de film een intermission bevat, zelfs op VHS, DVD en nu nog steeds op de BluRay en dat Kubrick dus hoogst waarschijnlijk specifiek gevraagd heeft die te bewaren. Op zich al opmerkelijk maar wat het allemaal net over het niveau van fan theorie tilt is dat tijdens die intermissie de geluidsband gewoon blijft voortdraaien... Je voelt het prolly al komen, tijdens de intermissie horen we de monolith zingen en dit dus terwijl de lamp niet op het scherm staat... Je bent met andere woorden dan niet naar een zwart leeg doek aan het staren maar kijkt recht op het volledige oppervlak van de monolith.
Als je daar verder over nadenkt kom je al snel weer bij iets bijna goddelijks terecht. Onder deze interpretatie is de monolith een onbeschilderd canvas, het barst van potentie maar zolang je er geen persoonlijke connectie mee maakt en invult wat je ziet staan alle mogelijke interpretaties in superpositions. (Superposition is a fundamental principle in QM that holds that a physical system exists partly in all its particular theoretically possible states (or, configuration of its properties) simultaneously; but when measured or observed, it gives a result corresponding to only one of the possible configurations.)
Q. Where did it come from? A. From somewhere else.
Come on Ebert, at least try!
Als je zo naar 2001 kijkt ga er echt een stuk minder aan hebben. 75% van de fun in die film is de vrijheid in het zoeken naar antwoorden net omdat ze er niet inzitten. Het is helemaal niet duidelijk hoe en of de monoliths zich verplaatsen. Misschien zijn ze wel uit aardse materialen gesmeed maar in zulke geavanceerde samenstellingen dat wij ze niet kunnen herkennen. Zijn ze hier gedropt door aliens? Misschien zijn de makers wel de oorspronkelijke bouwers van ons universum of misschien is het gewoon een geavanceerde beschaving die zo'n almachtige greep heeft over fysica dat ze als het ware kunnen spelen met de universal code waardoor ze hier materializeren, zullen materializeren of hier misschien zelfs altijd al zouden gematerializeerd geweest zijn als ze hun ontstaan op aarde mee in de oerknal gecodeerd zouden hebben. Dat gezegd zijnde, er is maar zoveel wat je met "Where?" kan doen, "Why?" is altijd veel interessanter.
Q. Who put it there? A. Intelligent beings since it has right angles and nature doesn't make right angles on its own.
Try harder Ebert.
Q. How many monoliths are there? A. One for every time Kubrick needs one in his film.
Cpt Obvious to the rescue! Nu ja, hier verklaart hij zich wel nader;
Now it would seem that these are obvious observations. But audiences don't like simple answers, I guess; they want the monolith to "stand" for something. Well, it does. It stands for a monolith without an explanation. It's the fact that man can't explain it that makes it interesting. If Kubrick had explained it, perhaps by having some little green men from Mars lower it into place, would that have been more satisfactory? Does everything need an explanation? Some people think so. I wonder how they endure looking at the stars. What disturbed the audience even more, however, was that bedroom at the end of the film. Kubrick's space explorer runs into another monolith beyond Jupiter and it takes him into a space warp.
Ik vind het wel bizar dat hij langs één kant aangeeft dat het net het ontbreken van antwoorden is wat de film zo interessant maakt maar dan zaagt op mensen die vragen stellen en toch naar mogelijke antwoorden willen zoeken. Ik denk dat hij zich hiermee richt tot de mensen die 2001 slecht vinden omdat ze zelfs die simpele antwoorden waar hij mee afkomt over het hoofd zien en daardoor zeggen dat de film over niets gaat.
Q. What's a space warp? A. A warp in space, and therefore in time, thanks to Einstein.
Yeah, yeah, whatever bro, we see where you are going with this.
Was it a space warp is een leukere vraag alhoewel de fysica van op elkaar geplooide ruimte tijd natuurlijk ook heel interessant is.
Q. Then when the pilot emerges into the objective world, where is he? A. In a bedroom.
Yes, Ebert, t'was just a bedroom.
HelpYouFall zei:
Antichrist daarentegen is vooral een tentoonspreiden van Von Trier zijn eigen depressie, die hij dan koppelt aan goofy symboliek, die soms wel werkt, maar altijd er zo dik op ligt en even vaak tenenkrommend cheesy en vaag is. Ik vond dat Antichrist totaal niet veel van mij als kijker verwachtte, omdat LVT alles toch zo uitlegt in zijn opgezwollen symboliek en expositie, hoe fucked up en weird die ook mag zijn.
Dat vond ik dus niet. Alhoewel die depressie angle wel interessant is, vond ik die veel interessanter door de lens van natuur/chaos/evil/entropy vs wetenschap/reason/righteous/control. De eeuwige strijd tussen die twee en de mensheid's eeuwige queeste de natuur te temmen. Dat hij daar dan zaken zoals die sprekende vos in gooit dat vind ik juist fantastisch. Dat helpt om het narratief dat je voor jezelf aan het opbouwen was in vraag te stellen en het is net die vreemde vaak doelbewust ondoordringbaar gemaakte symboliek die het toelaat dat je daar zoveel persoonlijks uit kan halen.
HelpYouFall zei:
2001 vertrekt vanuit het verhaal en de enscenering zelf om je over dingen te laten nadenken en je in die wereld te zuigen, Antichrist vertrekt vanuit Von Trier z'n "Look how fucking smart I am with all these deep religious references, look how brutal and shocking my views are! KIJK DAN TOCH!".
Meh, subjectief imo, nix mis mee natuurlijk, more power to you. Maar mij kan het niet schelen hoe slim of dom Von Trier zichzelf vindt. Ook wat hij denkt of wilt dat de kijker van zijn film maakt doet me weinig. Van Kubrick kreeg je dan wel expliciet de toestemming om je eigen ding er mee te doen en van Von Trier niet, toch zou hij je waarschijnlijk uitlachen moest je het hem vragen. Alhoewel hij duidelijk zelf een roadmap voor ogen heeft met stops waarvan hij waarschijnlijk hoopt dat je ze aandoet, hij staat immers met zijn hamer langs de kant van de weg om die stops erin te rammen, hij kan je niet verplichten enkel die stops te volgen en ik denk ook niet dat hij liever zou hebben dat we ons tot die stops beperken.
Von Trier probeert inderdaad te shockeren, hij steekt dat zeker niet onder stoelen of banken en hij heeft duidelijk geen zin om zijn over the top visuele aanpak in te binden. Hij roept inderdaad CHECK DIT maar dat zonder enige vorm van schaamte en wetende dat het vuurwerk is zoals je het op de kermis ziet. Dat hij dan in de volgende zin verwijst naar bijvoorbeeld Tarkovsky (doet hij regelmatig) zal veel mensen tegen de borst stoten maar mij dus al vast niet. Om weer maar eens een bizarre parallel te trekken. Vergelijk zijn shock scenes met die controversiële maar imo fantastische kunst installatie van Wim Delvoye, Cloaca, beter bekend als die machine die kak produceert... Then again, misschien moet ik het aan de lezer over laten om zelf parallellen tussen die twee te trekken. It's all about the angle of attack.
. Ikzelf zie de monolith als een symbool voor de fascinatie en angst die de mensheid heeft tegenover de ruimte. Enerzijds is het een fascinerend onderwerp dat aanzet tot verkenning en intellectuele ontwikkeling, maar anderzijds is het een eindeloze, koude zoektocht naar leegte. (is er wel iets te vinden in de ruimte voor de mensheid?, kan de mensheid de leegte, eenzaamheid en stilte wel aan van de ruimte?). Hetzelfde geld eigenlijk voor het onderwerp technologie. Enerzijds is het onze vriend, onze sterkte en onze evolutie, maar anderzijds is het ook een leeg,koud en gevoelloos object (Hal).