Open brief aan de Belgische politiek
Wij, burgers, willen graag ook enkele besparingen op tafel leggen.
Beste verkozenen, ministers, parlementsleden en beleidsmakers,
De voorbije weken werd ons opnieuw verteld dat de welvaartsstaat “op instorten staat”. Dat er “geen geld meer is”. Dat “de rek eruit is”.
Maar terwijl wij telkens opnieuw de riem moeten aanhalen, zien we elke dag waar het geld wél naartoe gaat — en hoe dat beter kan.
Daarom willen wij, als burgers die bijdragen, werken, zorgen en geloven in solidariteit, zelf ook enkele besparingen voorstellen. Geen afbraak van mensen, maar van privileges. Geen blind snijden in sociale zekerheid, maar doelgericht snoeien in verspilling en onrecht.
1. Minder instellingen, minder postjes, meer efficiëntie
België telt 9 parlementen, 6 regeringen en meer dan 65 ministers en staatssecretarissen. Dat is uniek in de wereld voor een land met amper 11,6 miljoen inwoners. De bestuurlijke complexiteit kost jaarlijks naar schatting meer dan 700 miljoen euro aan dubbele structuren, administratie en kabinetten (bron: Rekenhof en CRISP-studies).
Een hervorming naar één federaal parlement en slankere deelregeringen zou de overheid niet alleen democratischer, maar ook goedkoper maken. Vlaanderen en Wallonië hebben elk een parlement met respectievelijk 124 en 75 leden. Een reductie van 20 %, zoals Italië in 2020 doorvoerde, zou alleen daar al zo’n 30 miljoen euro per jaar uitsparen.
Daarnaast hebben Belgische ministers gemiddeld 40 kabinetsmedewerkers. In Nederland zijn dat er 10. Door het aantal medewerkers te halveren, kan jaarlijks 200 à 250 miljoen euro worden bespaard. Voeg daarbij de honderden intercommunales, agentschappen en overlegstructuren die elkaar overlappen: fusies en rationalisatie kunnen nog eens 300 miljoen euro vrijmaken.
Een democratie verliest geen kwaliteit door slankheid — wel door ondoorzichtigheid. Minder instellingen betekent minder verspilling, meer verantwoordelijkheid en meer vertrouwen van burgers in hun bestuur.
2. Stop verspilling van belastinggeld aan prestigeprojecten en inefficiënte aanbestedingen
België verliest jaarlijks miljarden aan slecht beheerde projecten die niet ten goede komen aan de gemeenschap. Volgens het Rekenhof werd in 2023 bijna 15 % van de overheidsinvesteringen ondermaats beheerd, goed voor ruim 2,5 miljard euro verspild belastinggeld.
Voorbeelden genoeg:
De Brusselse tunnels: meer dan 100 miljoen euro overschrijding.
Het Oosterweelproject: intussen 9 miljard euro, waarvan zeker 1 miljard aan vertraging en procedures te wijten is.
Federale ICT-projecten: volgens Audit Vlaanderen loopt 1 op 3 digitale aanbestedingen vast of wordt voortijdig stopgezet.
Een federaal agentschap voor investeringscontrole, met verplichte transparantie en burgerparticipatie bij grote uitgaven, kan die verspilling halveren. Dat levert 1 à 1,5 miljard euro per jaar op — zonder één burger te raken.
3. Stop oversubsidiëring van bedrijven die het niet nodig hebben
België pompt jaarlijks meer dan 14 miljard euro in fiscale kortingen en subsidies aan bedrijven, volgens de Federale Beleidsnota Financiën (2024). Een groot deel daarvan belandt bij ondernemingen die recordwinsten boeken.
De notionele interestaftrek kostte in 2023 nog steeds 1,2 miljard euro. Loonsubsidies en RSZ-kortingen vloeien naar sectoren die winst uitkeren aan aandeelhouders, niet naar duurzame tewerkstelling.
Subsidies moeten terug een doel hebben: werkgelegenheid, duurzaamheid en eerlijke fiscaliteit. Enkel bedrijven die lokaal investeren en eerlijk belastingen betalen, mogen nog steun krijgen.
Een heroriëntatie kan 3 tot 5 miljard euro per jaar vrijmaken — zonder kmo’s of starters te treffen.
Zo wordt belastinggeld weer publiek eigendom, in plaats van privédividend.
4. Koppel burgerrechten aan legale belastingontduiking
België verliest elk jaar 8 à 10 miljard euro via legale maar immorele fiscale constructies. Interne leningen, Luxemburgse holdings, “rulings” via Nederland — allemaal legaal, maar onrechtvaardig.
Wie ontwijkt, mag niet langer genieten van dezelfde privileges als wie bijdraagt.
Bedrijven die via belastingparadijzen opereren, krijgen geen toegang meer tot subsidies of overheidsopdrachten.
Managers en aandeelhouders die agressieve constructies gebruiken, verliezen hun recht op fiscale aftrek.
En publieke aanbestedingen zouden enkel openstaan voor bedrijven met een “fair tax label” — minstens 80 % van hun winst aangegeven in België.
Volgens de Europese Commissie kan dit ongeveer 6 miljard euro per jaar opleveren. Geld dat thuishoort bij wie het verdient: in zorg, mobiliteit en betaalbaar wonen.
5. Belast grote vermogens progressief — zonder de gewone mensen te raken
België is één van de laatste landen zonder echte vermogensbelasting.
De rijkste 10 % bezit 60 % van alle rijkdom, de onderste helft amper 5 % (Nationale Bank, DINA-data).
Een belasting van 1 % op vermogens boven 2 miljoen euro levert 5 tot 7 miljard euro per jaar op. Een progressieve structuur — 1 % boven 2 miljoen, 2 % boven 10 miljoen, 3 % boven 50 miljoen — kan dat verhogen tot 9 miljard euro.
De middenklasse blijft volledig beschermd: de eigen woning, het spaargeld en de pensioenrechten blijven buiten schot.
Met die opbrengst kunnen we onze sociale zekerheid versterken, gezondheidszorg gratis houden en het onderwijs opnieuw de trots van het land maken.
Beste politici,
u vraagt telkens offers van ons. Maar offers zonder rechtvaardigheid verliezen hun legitimiteit.
Wij willen niet langer toekijken hoe miljarden verdwijnen in inefficiëntie, prestige, fiscale achterpoortjes en subsidies voor wie ze niet nodig heeft.
Onze boodschap is eenvoudig:
bespaar op macht, niet op mensen.
Met deze vijf maatregelen kan België ongeveer 20 miljard euro per jaar vrijmaken — niet om te besparen op burgers, maar om te investeren in hen.
Sociale rechtvaardigheid is geen kost, het is de ruggengraat van beschaving.
Met beleefde groet,
De burgers van België
MASSAAL DELEN AUB
www.theguardian.com
