Van studiebeurs naar studielening
,,Minder gegoeden komen minder of niet aan de bak.''
© ivan put
DE informatiemaatschappij draagt wetenschap en creativiteit hoog in het vaandel. Ze vormen immers bij uitstek de bron van toegevoegde waarde, van economische groei, noodzakelijk voor de financiering van onze (sociale) welvaartsstaat.
Het is dan ook heel erg dat Europa zo slecht scoort op het vlak van wetenschap. Meer nog, maar liefst 400.000 Europese researchers voeren hun onderzoek uit in de Verenigde Staten, omdat ze er beter betaald worden en omdat ze er als wetenschapper een beter statuut genieten. Slechts 13 procent denkt eraan ooit naar Europa terug te keren. Maar om de vergelijking met de VS te doorstaan, zou bij ons het aantal wetenschappers wel met niet minder dan 700.000 moeten stijgen.
De Amerikaanse universiteiten scoren ook veel beter dan de Europese. Van de 20 beste universiteiten in de wereld (op basis van Nobelprijzen, publicaties en 'citeringen') zijn er 17 Amerikaans, 2 Brits en 1 Japans. In de top-100 zijn 51 universiteiten Amerikaans. De eerste Europese universiteit in die rangschikking is die van Utrecht, op de 39ste plaats. Dan volgen Munster (op 49) en Heidelberg (op 64). België heeft geen enkele universiteit in de top-100. Ook al was Europa tot in de jaren '50 van de vorige eeuw het wereldcentrum van de wetenschap.
Een en ander heeft ongetwijfeld ook te maken met de manier waarop de universiteiten gefinancierd worden. Want hoe meer universiteiten met private middelen gefinancierd worden, des te meer hun aandeel stijgt in de top-100. Groot-Brittannië bijvoorbeeld, dat 30 procent van het universitaire budget uit private middelen haalt, heeft 11 universiteiten in de top-100. In de VS komt 66,7 procent van de financiering uit privé-kapitaal. In België daarentegen bedraagt het privé-aandeel van de universitaire financiering slechts 7,7 procent. Gevolg: geen enkele universiteit in de top-100.
Het argument dat onze universiteiten uitsluitend met overheidsgeld dienen gefinancierd te worden, vanwege de democratische instroom, gaat dus niet langer op. Niettegenstaande alle inspanningen, moet je vaststellen dat het vooral kinderen uit meer gegoede families zijn die universitair onderwijs aanvatten. Minder gegoeden komen minder of niet aan de bak. Maar door de universiteiten met belastinggeld te financieren, betalen de minder gegoeden mee voor de studies van de meer gegoeden. Dat is fundamenteel onrechtvaardig.
Het besluit ligt voor de hand. Als je de Europese universiteiten wil revitaliseren, moet het geweer dringend van schouder veranderd worden. De financiering moet je voor een belangrijk deel in privé-handen leggen, met name in die van de studenten. Dat betekent concreet dat studenten die het nodig hebben in aanmerking moeten kunnen komen voor goedkope leningen, eventueel mee gefinancierd door de overheid. Die leningen kunnen ze terugbetalen wanneer ze later, op basis van hun hoger diploma en kennis, een bepaald inkomen bereiken.
Waarom nu die belangrijke rol voor de studenten? De reden ligt voor de hand. De studenten weten het best welke universiteit ze voor hun geld zullen kiezen. Ze willen waar voor hun geld. En dus zullen universiteiten, om de beste studenten aan te trekken, hun beste beentje voorzetten. Dat betekent: topproffen aanwerven en ze behouden door hen voldoende middelen te geven en door hen volgens hun marktwaarde te vergoeden.
Kortom, ons huidig systeem scoort wetenschappelijk onvoldoende en dient gekeerd. We moeten eens heel ernstig gaan nadenken over hoe onze universiteiten gestuurd moeten worden. Door bureaucraten, die weinig of geen voeling hebben met de wereld van onderwijs en wetenschap. Of door academici en door studenten (en hun ouders), die het beste zullen wensen voor het geld dat ze voor hun studies betalen.
Roger Blanpain
(De auteur is lid van de Koninklijke Vlaamse Academie.)
Hoewel ik het voor een groot deel in essentie met hem eens ben vind ik dit artikel wat eenzijdig.
Een paar puntjes van kritiek.
maar liefst 400.000 Europese researchers voeren hun onderzoek uit in de Verenigde Staten, omdat ze er beter betaald worden en omdat ze er als wetenschapper een beter statuut genieten. Slechts 13 procent denkt eraan ooit naar Europa terug te keren. Maar om de vergelijking met de VS te doorstaan, zou bij ons het aantal wetenschappers wel met niet minder dan 700.000 moeten stijgen.
Niemand zal er aan twijfelen dat meer Europese onderzoekers naar de USA trekken dan andersom maar ik mis hier toch 2 belangrijke gegevens
Hoeveel onderzoekers heeft Europa? Hoeveel Americaanse onderzoekers trekken naar Europa?
De Amerikaanse universiteiten scoren ook veel beter dan de Europese. Van de 20 beste universiteiten in de wereld (op basis van Nobelprijzen, publicaties en 'citeringen') zijn er 17 Amerikaans, 2 Brits en 1 Japans. In de top-100 zijn 51 universiteiten Amerikaans. De eerste Europese universiteit in die rangschikking is die van Utrecht, op de 39ste plaats. Dan volgen Munster (op 49) en Heidelberg (op 64). België heeft geen enkele universiteit in de top-100. Ook al was Europa tot in de jaren '50 van de vorige eeuw het wereldcentrum van de wetenschap.
Ik vind dit zeer ongenuanceerd.
In de eerste plaats is het uiterst discutabel hoe deze ranglijsten tot stand komen, bedenk daarbij ook dat die ranglijsten meestal door Americanen en Engelsen worden opgesteld.
In de wetenschap is de mode ontstaan om de nadruk bij het publiceren meer op de kwantiteit dan op de kwaliteit te leggen. Juist grote universiteiten die de PhD-opleiding voor veel studenten open stellen zullen hiervan dus profiteren in de ranking, juist universiteiten die minder fundamenteel onderzoek doen maar meer aan bijvoorbeeld meta-reviews doen zullen hoger scoren op zo'n ranking.
Een ander element in zo'n ranking is wat de perceptie is van Alumni en de Americaanse student counselors. Het imago speelt dus een grote rol en het is moeilijk vast te stellen in hoeverre dit imago terecht is, zo is het bij veel rijke universiteiten een gewoonte om een deel van hun PR-budget te besteden aan films en series waarin de naam van die unief wordt genoemd, iets waar wij niet aan doen.
Nobelprijzen en andere academische onderscheidingen spelen een grote rol en juist daarin is Vlaanderen wat zwak (veel niet belangrijke nobelprijzen voor literatuur en vrede maar weinig in de wetenschap). Het is niet omdat deze mensen les geven dat de leerlingen daarom ook beter les krijgen, wel heb je wellicht meer mogelijkheden wanneer je een fase verder bent en onderzoek gaat doen bij zo'n man (wat je alsnog kan doen wanneer je ergens anders studeert).
Geen Vlaamse universiteit in de top 100 maar Utrecht als beste Europese universiteit vind ik zeer twijfelachtig. Je kan voor een studie fysica prima in Utrecht terecht (een Nederlandse nobelprijs-winnaar is daar hoogleraar) maar het niveau ligt verder in Utrecht echt niet hoger. Verder zijn de ranglijsten sterk verschllend per studierichting. Voor engnieering behoren o.a. Delft en Leuven tot de beste continentaal Europese universiteiten.
Het argument dat onze universiteiten uitsluitend met overheidsgeld dienen gefinancierd te worden, vanwege de democratische instroom, gaat dus niet langer op. Niettegenstaande alle inspanningen, moet je vaststellen dat het vooral kinderen uit meer gegoede families zijn die universitair onderwijs aanvatten. Minder gegoeden komen minder of niet aan de bak. Maar door de universiteiten met belastinggeld te financieren, betalen de minder gegoeden mee voor de studies van de meer gegoeden. Dat is fundamenteel onrechtvaardig.
Hij stelt hier minder gegoed gelijk aan sociaal economische klasse en dat is niet helemaal fair. Inderdaad hebben de meeste hoogopgeleiden ook hoogopgeleide ouders maar er zijn gelukkig ook slimme kindjes uit de lagere sociaal economische klasse waarvoor gegarandeerd moet worden dat ook zij kunnen studeren. En juist daar is Europa vooralsnog beter in, het benutten van AL het talent.
Daar moet dan weer bij benadrukt worden dat de Americaanse universiteiten (en grammar schools die met name in het noordoosten van de USA een shortcut vormen naar een goede universiteit) goede inspanningen hebben geleverd om de studierichtingen toegankelijker te maken, hierbij ook geholpen door gulle gevers.
Echter, hoe gaat dit systeem de crisis doorstaan. Bij ons is het systeem grotendeels onafhankelijk van de economische getijden, ik moet nog zien ofdat die Americaanse universiteiten het nu gaan volhouden om mensen eerst toe te laten en dan pas te kijken hoe er voor gezorgd gaat worden dat het financieel rond komt.
1 groot voordeel van een meer privaat universitair systeem is ontegenzeggelijk zeer groot: zowel de universiteiten als de studenten kunnen veel meer selecteren waardoor er een betere match ontstaat tussen universiteit en student en alleen daarom al vind ik dat het zeker overwogen kan worden om eens na te denken over het meer privatiseren.
Dat betekent concreet dat studenten die het nodig hebben in aanmerking moeten kunnen komen voor goedkope leningen, eventueel mee gefinancierd door de overheid. Die leningen kunnen ze terugbetalen wanneer ze later, op basis van hun hoger diploma en kennis, een bepaald inkomen bereiken.
Op zich zou ik daar geen probleem mee hebben, maar dan onder 2 zeer strenge voorwaarden.
1. Iedereen die de capaciteiten heeft moet kunnen studeren ongeacht het financiële plaatje van de ouders.
2. De hoger opgeleiden moeten meer gaan verdienen dan nu het geval is zodat ze die extra kosten ook kunnen terugbetalen. Voor een deel kan dit zeer makkelijk bereikt worden aangezien de overheid minder geld kwijt is aan onderwijs en dus minder belasting hoeft te heffen. Voor een deel dit gerealiseerd moeten worden door het loonverschil tussen de hoogst opgeleiden en de matig opgeleiden groter te laten worden. We krijgen m.i. met zo'n meer privaat systeem onherroepelijk ook een grotere sociaal economische tweedeling. Het is een politiek waardoordeel ofdat je hier een voorstander danwel een tegenstander van bent.
Tot slot wil ik nog even opmerken dat het m.i. het beste is om een combinatie van private universiteiten te hebben, juist omdat sommig onderzoek in het belang is van de maatschappij terwijl het voor een private universiteit (is in feite een bedrijf) niet interessant is om dit onderzoek te verrichten. Dit doen ze in de USA overigens ook wel heel behoorlijk (state funding aan private universiteiten onder tal van voorwaarden).
), niet echt representatief.
, wel met veel kortingen mogelijk. Een werkgever in de USA betaalt trouwens ook een soort RSZ.
. Berkely is idd niet normaal, maar heeft dan ook alle karakteristieken van een privé-unief.