Archief - De grote Vlaams Belang thread (pro/contra)
Het archief is een bevroren moment uit een vorige versie van dit forum, met andere regels en andere bazen. Deze posts weerspiegelen op geen enkele manier onze huidige ideeën, waarden of wereldbeelden en zijn op sommige plaatsen gecensureerd wegens ontoelaatbaar. Veel zijn in een andere tijdsgeest gemaakt, al dan niet ironisch - zoals in het ironische subforum Off-Topic - en zouden op dit moment niet meer gepost (mogen) worden. Toch bieden we dit archief nog graag aan als informatiedatabank en naslagwerk. Lees er hier meer over of start een gesprek met anderen.
Ginyu
Legacy Member
lol ghostdog does it again
ge verwoordt al mijn bedenkingen gast ^^
aan k995 :
ik wil wel eens weten waarom gij denkt dat ge welvaart verdient
ik kan van mezelf zeggen dak er geen zak van verdient heb en dus net als wij allemaal hoerenchance hebben gehad in een dergelijk gezin opgegroeid te zijn
ge verwoordt al mijn bedenkingen gast ^^
aan k995 :
ik wil wel eens weten waarom gij denkt dat ge welvaart verdient
ik kan van mezelf zeggen dak er geen zak van verdient heb en dus net als wij allemaal hoerenchance hebben gehad in een dergelijk gezin opgegroeid te zijn
hipStar
Legacy Member
kijk volgens mij vindt ik dat het Vlaams belang heeft tot op een bepaald punt want in sommige van hun punten gaan ze te ver. Ik vindt dat je je moet aanpassen aan Belgie en wij niet aan hun. Zij zetten hier moskees en zo en leiden hier hun geloof maar wat zou er gebeuren als wij een kerk zouden bouwen in hun land dan zou het wel dikke miserie zijn maar dat zijn sommige buitenlanders . Ze zijn al niet zo. Ik keb mensen die van Turkije naar hier gekomen zijn en ze hebben een taalcursus gevolgt en kunnen nu al een gesprek beginnnen in het nederlands en ze zijn hier 6 maanden en ja ik vindt dit goed maar mensen die zich niet aanpassen daar kan ik niet tegen.
Fighting Hobbit
Legacy Member
Die moskeën, das een totaal andere situatie, hier is namelijk godsdienstvrijheid, terwijl in de meeste landen waar de arabische cultuur iverheerst er nog steeds een staatsgodsdienst is (in turkije niet, zou mij ook niet verbazen als daar veel Orthodoxe katholieken wonen...hipStar zei:
edit; zou mij niks verbazen zeg ik wel, ik weet het dus ni eh...
pericolos0
Legacy Member
hipStar zei:
tis ni van aanpassen, tis van accepteren. Omda ze een moskee bouwen, wil da dan zeggen dat gij ook moslim moet worden en naar die moskee gaan? Accepteer toch gewoon da die mense een plekske willen hebben om hun geloof te beleven.
Iemand gewoon accepteren is nu toch echt ni moeilijk he
=[PraetoriaN]=
Legacy Member
Inleidingkvsk_united zei:
"Volgens de Islam zijn mannen superieur aan vrouwen". De opmerking is de laatste tijd niet meer uit de lucht. Of omgekeerd: "vrouwen zijn minderwaardig volgens de Islam". Het kan niet miskend worden dat - net als op sommige andere plaatsen - in sommige Muslimgemeenschappen vrouwen gediscrimineerd worden. Maar is dat typisch voor de Islam? Of heeft het niets met het Islamitisch model an sich te maken, en is de dagdagelijkse praktijk eerder het gevolg van tradities, culturele gebruiken en vastgeroeste gedragspatronen?
Enkel een analyse van de Koran en de Sunnah kan een duidelijk beeld opleveren van de plaats van de vrouw volgens de Islam. Hieruit zal blijken dat inzake mannen en vrouwen de hele Koranische Boodschap gebouwd is rond een sterk centraal gelijkheidsbeginsel. Er hoeft niet noodzakelijk een tegenstelling te bestaan tussen vrouwenrechten en Islam.
1. Interpretatie van de Koran
In het Islamitisch discours, wordt de (oorspronkelijke, Arabische) Koran aanzien als letterlijk, werkelijk, het "Woord van God", zoals het door de Aartsengel Gabriël overgebracht werd aan de Profeet Mohamed. Elk vers uit de Koran is een mirakel op zich. Al is het de bedoeling zoveel mogelijk over God te leren om te achterhalen hoe men God best kan dienen, toch kan men God nooit helemaal kennen. Immers, God is uniek:
"Zeg: "Hij is God, als enige. God de bestendige. Hij heeft niet verwekt en is niet verwekt en niet één is aan Hem gelijkwaardig."" (Koran 112:1-4)
Deze uniciteit van God houdt al meteen een waarschuwing in: in het Islamitisch discours kan geen mens beweren het Woord van God volledig te begrijpen. Wie dit wel zou doen, zou zich op gelijke hoogte plaatsen met God, wat in de Islam zowat de zwaarste zonde is vermits dit het eerste en meest essentiële geloofspunt - dat er geen god is dan God - verbreekt.
Men kan dus hoogstens zeggen dat men het Woord van God zoekt te begrijpen. Daarbij zullen verschillende mensen tot verschillende interpretaties komen. De uniciteit van God, houdt met andere woorden tegelijk een pluriformiteit van de interpretaties ervan in.
Wat volgt, is dan ook niet "de" interpretatie van de Koran - die bestaat niet. In vergelijking met het Woord van God, is elke lezing, ook diegene die hierna volgt, slechts een poging tot begrijpen.
2. Beoordelingscriterium voor (on)gelijkheid
Wanneer men het over (on)gelijkheid van mannen en vrouwen wil hebben, moet men eerst bepalen op welk criterium men mannen en vrouwen wil vergelijken. In de Islam, ligt het ultieme oordeel bij God. Hij is het immers die op Oordeelsdag over alle mensen zal oordelen.
Als er in de Islam een fundamentele ongelijkheid bestaat tussen mannen en vrouwen, moet zich dat vertalen in een bevoordelen van mannen op Oordeelsdag. Daar is echter geen sprake van. De voorwaarden om tot het Paradijs toegelaten te worden, zijn precies dezelfde voor mannen als voor vrouwen. Dit principe wordt gevestigd in verzen als:
"De mannen en vrouwen die zich (aan God) hebben overgegeven, de gelovige mannen en vrouwen, de onderdanige mannen en vrouwen, de geduldig en volhardende mannen en vrouwen, de deemoedige mannen en vrouwen, de mannen en vrouwen die aalmoezen geven, de mannen en vrouwen die vasten, de mannen en vrouwen die hun schaamstreek kuis bewaren, de mannen en vrouwen die God veel gedenken, voor hen heeft God vergeving en een geweldig loon klaargemaakt." (Koran 33:35)
Op dit toch wel essentieel punt, laat de Koran geen enkele ruimte voor interpretatie in het voordeel van de een of de ander: er wordt expliciet vermeld dat "mannen en vrouwen" op exact dezelfde gevolgen kunnen rekenen voor hun daden.
"Maar wie - hetzij man of vrouw - deugdelijke daden doet als gelovige, zij zullen de tuin binnengaan en jullie wordt nog niet zoveel als de holte in een dadelpit onrecht aangedaan." (Koran 4:124)
"Toen verhoorde hun Heer hen: "Ik laat het werk van iemand van jullie die (goed) doet niet verloren gaan, of het nu een man is of een vrouw, jullie horen bij elkaar. ..."" (Koran 3:195)
Hieruit blijkt dat God geen enkel onderscheid maakt tussen de manier waarop hij mannen en vrouwen beoordeelt. Gelijker is niet mogelijk. En vermits God, de Hoogste Instantie in de Islam, mannen en vrouwen als gelijken behandelt, met welk recht zouden mannnen de vrouwen dan als inferieur kunnen beschouwen? "Toen verhoorde hun Heer hen: "Ik laat het werk van iemand van jullie die (goed) doet niet verloren gaan, of het nu een man is of een vrouw, jullie horen bij elkaar. ..."" (Koran 3:195)
Het is ook belangrijk er de aandacht op te vestigen dat het Arabisch woord voor God (Allah) noch mannelijk, noch vrouwelijk is. De Koran werd in het Arabisch geopenbaard, en bijgevolg is er ook taalkundig in het Islamitisch godsconcept geen enkel geïmpliceerd voordeel ten gunste van mannen of vrouwen.
3. Aard van de mens
Op spiritueel vlak hebben mannen en vrouwen volgens de Koran dezelfde aard. De een is niet ondergeschikt aan de ander, ze zijn beiden uit dezelfde eenheid ontstaan.
"O mensen, vreest jullie Heer die jullie uit één wezen geschapen heeft, die uit hem zijn echtgenote schiep en die uit hen beiden vele mannen en vrouwen heeft voortgebracht en [over de aarde] verspreid. ... ". (Koran 4:1)
De essentiële verbondenheid van mannen en vrouwen wordt uitgedrukt in volgend vers:
"... zij zijn bekleding voor jullie en jullie zijn bekleding voor haar". (Koran 2:187)
In het Islamitische Scheppingsverhaal wordt Eva, en bij uitbreiding elke vrouw, niet beladen met de schuld voor de zondeval van Adam (de man). Nergens in heel de Koran wordt zelfs maar gesuggereerd dat Eva als eerste van de verboden vrucht zou gegeten hebben en daarna Adam in haar zonde zou meegesleurd hebben. In het Koranisch model hebben zowel Adam als Eva zich laten verleiden door Satan. In het Islamitisch discours is de vrouw dus niet belast met de rol van verleidster tot zonde (Koran 7:19-27). 1 Het is integendeel zo dat de Koran mannen en vrouwen definieert als elkaars medestanders. Ze helpen elkaar het rechte pad te bewandelen:
"Maar de gelovige mannen en vrouwen zijn elkaars medestanders, zij gebieden het behoorlijke, verbieden het verwerpelijke" (Koran 9:71)
4. Kennis van de beoordelingsregels
4.1. Belang van kennis van God's Geboden.
Volgens de Koran betoonden Adam en Eva oprecht berouw voor hun misstap, waarop de Genadevolle God hen vergiffenis schonk (er is in de Islam geen Erfzonde - elk kind wordt puur, zonder zonde geboren). God gaf de mens een nieuwe kans: wanneer ze zich op aarde wel aan de Goddelijke Bepalingen houden, kunnen ze na hun dood terugkeren naar het Paradijs. Dat is nu precies de zin van het leven: het is een test om te zien wie naar het Paradijs kan terugkeren en wie een eeuwigheid in de Hel zal doorbrengen. Het oordeel daarover ligt uitsluitend bij God, en is gebaseerd op de manier waarop de mens zich hier gedraagt en of dat gedrag al dan niet in overeenstemming is met de Goddelijke Bepalingen. De Koran zet daarbij de deuren van de Hemel open voor iedereen die gelooft in en handelt volgens de Bepalingen van God zoals ze door de respectievelijke Profeten werden verkondigd, ongeacht de naam van het geloof waartoe men behoort:
"Zij die geloven, zij die het Jodendom aanhangen, de Christenen en de Sabiërs die in God en de laatste dag geloven en die deugdelijk handelen, voor hen is hun loon bij de Heer en zij hebben niets te vrezen noch zullen zij bedroefd zijn." (Koran 2:62)
Vermits God zal oordelen op grond van het gedrag van de mensen (en de intenties ervoor) is het nodig kennis te vergaren over hoe God wil dat de mens zich gedraagt.
4.2. Kennisoverdracht
In de Islam werd het Woord van God niet exclusief via mannen aan de mensheid doorgegeven. Zo argumenteerde Imam ibn Hazm, 2 een vooraanstaand Muslimgeleerde die met zijn standpunt niet alleen staat, op grond van de Koran en de Sunnah dat Islam ook een aantal vrouwelijke Profeten heeft gekend.
Vrouwen worden ook unaniem aanvaard als aanbrengers van ahadith (uitspraken van de Profeet Mohamed). De ahadith vormen samen met de Koran de basis van het Islamitisch stelsel. Getuigenissen van vrouwen over wat de Profeet zei, staan op gelijke voet met wat mannen rapporteerden over uitspraken en gedragingen van de Profeet.3
4.3. Kennisgaring
Dat God geen onderscheid maakt tussen mannen en vrouwen, zou kunnen omzeild worden door hen niet dezelfde toegang tot kennis te verlenen over hoe de mens zich moet gedragen om in God's gratie te komen. Er moet dus onderzocht worden of mannen en vrouwen vanuit het model gelijke toegang krijgen tot kennisgaring.
Het allereerste vers dat aan de Profeet Mohamed geopenbaard werd, luidde:
"Lees voor in de naam van jouw Heer die heeft geschapen" (Koran 96:1)
Dit vers is een permanente opdracht, een leerplicht zelfs, om gedurende het hele leven kennis te verwerven over God en God's Schepping. Er wordt nergens gesteld dat het leren alleen voor mannen geldt. Omgekeerd worden vrouwen nergens van dit leergebeuren uitgesloten. Het betreft een opdracht van God, rechtstreeks en gelijkelijk aan mannen én vrouwen. 4
5. De gedragsregels van het Islamitisch model
5.1. Algemene regel inzake mannen en vrouwen
In overeenstemming met het gegeven dat er voor God geen enkel verschil is in de manier waarop Hij mannen en vrouwen beoordeelt, is de algemene regel die het gedrag van mannen en vrouwen tijdens dit leven reguleert, dat mannen en vrouwen in alle aangelegenheden gelijken zijn. Deze regel is onder meer gebaseerd op de uitspraak van Profeet Mohamed, die zei:
"Vrouwen zijn de tweelinghelften van mannen" (Gemeld door Imaam Ahmad).
Uitzonderingen bevestigen ook hier de regel. Hierna worden een aantal van deze gevallen besproken. Er wordt telkens nagegaan of deze uitzonderingen een fundamentele benadeling van de vrouw inhouden.
5.2. Financieel-economische rechten en geborgenheid van de vrouw
Van de regels die God openbaarde en waaraan Muslims zich moeten houden willen zij een kans maken in het Paradijs te geraken, zijn er een hele reeks die de onderlinge relaties tussen mensen regelen. Daartoe behoren regels die de relaties tussen leden van een gezin (en bij uitbreiding van een familie) regelen. Ze liggen vast in wat men het Islamitisch familierecht noemt. Deze regels hangen nauw samen met de economische situatie van de vrouw. Vermits sommigen in dit luik ongelijkheden menen te ontwarren, wordt nagegaan of hier van fundamentele achterstelling sprake is.
Volgens het familierecht, ligt de financiële zorgplicht van een gezin volledig bij de man. De man als broodwinner dus. Hij is verplicht te voorzien in alle kosten van zijn gezin. Hij moet daarbij handelen volgens zijn vermogen. Een vermogend man kan bijvoorbeeld niet voor zichzelf maatpakken aanschaffen en voor vrouw en kinderen enkel goedkope confectiekleren bekostigen:
"Laat haar wonen waar jullie wonen, naar jullie vermogen. (...) De welgestelde moet naar zijn welstand bijdragen geven en wie met mate levensonderhoud is toebedeeld moet bijdragen geven van wat God hem gegeven heeft. ..." (Koran 66: 6-7)
De vrouw heeft daarentegen geen financiële zorgplicht. Omgekeerd zelfs, er wordt vanuit het familierecht altijd voorzien in haar financiële noden en in die van haar kinderen. Deze zorgplicht valt ten laste van haar vader of haar man of haar broer en zo verder, naar gelang van de omstandigheden.
Een vrouw kan kiezen om huisvrouw te zijn. Als moeder wordt haar taak zeer hoog gewaardeerd:
Een man kwam bij de Profeet Mohamed en vroeg hem: O Boodschapper van God, wie onder de mensen is mijn gezelschap het meest waardig? De Profeet zei: jouw moeder. De man zei en wie wie daarna? De Profeet zei: jouw moeder. De man vroeg verder, en vroeg wie komt er daarna? Pas dan zei de Profeet: jouw vader. (Bukhari)
De vrouw in de Islam heeft echter ook het recht te gaan werken, geld te verdienen, eigendom te bezitten in haar eigen naam, te erven, wettelijke contracten af te sluiten, handel te drijven, en haar vermogen te beheren zoals zij dat zelf wenst. Voor dezelfde inspanning, krijgt ze dezelfde vergoeding als de man. Zij kan ook haar eigen bedrijf runnen, en niemand - ook niet haar man - kan aanspraak maken op het vermogen of het inkomen van de vrouw. 5 Het inkomen dat ze verwerft is volledig en exclusief voor haar. Ze moet niets bijdragen om de kosten van het gezin te lenigen, vermits de financiële zorgplicht voor het gezin volledig bij de man ligt. Anders gezegd: zelfs als de vrouw een eigen inkomen of vermogen heeft, is de man nog altijd verplicht te voorzien in alle financiële kosten van de vrouw en haar kinderen. Al is het de vrouw vanzelfsprekend niet verboden een bijdrage te leveren in de kosten van het gezin, maar ze moet dat niet doen.
Vanuit die context wordt de betekenis van een aantal verzen in de Koran nu duidelijk:
"De mannen zijn {qawwamuuna} voor de vrouwen, omdat God de een boven de ander heeft bevoorrecht en omdat zij van hun bezittingen uitgegeven hebben (voor het onderhoud van vrouwen)..." (Koran 4:34 - de rest van dit vers wordt later in dit artikel uitgewerkt)
Er wordt aan herinnerd dat de enige echte Koran de Arabische Koran is zoals Hij geopenbaard werd aan Mohamed. Een Koranvertaling wordt niet als Koran aanzien, maar wel als "een interpretatie van de betekenis van de Koran door een vertaler".
De vaak gebruikte vertaling dat mannen "zaakwaarnemers" zijn van vrouwen is ongelukkig gekozen en kan aanleiding geven tot verkeerde interpretatie van dit vers. Vrouwen nemen hun eigen zaken waar, kunnen een eigen job uitoefenen, hun inkomen beheren, enz. Bovendien is het hele vermogen van de vrouw onschendbaar, haar man kan daar niet aan. De Arabische tekst van bovenstaand vers gebruikt het woord {qawwam}. Dit is een intensieve vorm van {qaim} en betekent : zorg dragen voor, verantwoordelijk zijn voor (voor het algeheel welzijn, fysisch, emotioneel, financieel enz.). Het is in die zin dat dit vers begrepen moet worden. Het vers zegt dus eigenlijk: De mannen moeten zorg dragen voor de vrouwen. 2
Het is om die zorgopdracht te kunnen volbrengen, dat God "de een boven de ander bevoorrecht heeft omdat zij van hun bezittingen uitgegeven hebben (voor het onderhoud van vrouwen)". De bevoorrechting wordt dus enkel met de zorgplicht in verband gebracht. Dit hangt samen met vers 4:11. Daaruit blijkt dat een man niet bevoorrecht is de zin dat hij superieur is aan de vrouw, maar wel in die zin dat hij in het erfrecht (en enkel daar) financieel een groter deel krijgt omdat hij financieel ook alle lasten draagt. In de Islam krijgt in geval van erfenis een zoon immers twee parten en een dochter één part:
"God draagt jullie met betrekking tot jullie kinderen op: voor een mannelijk [kind] evenveel als het aandeel van twee vrouwelijke..." (Koran 4:11)
De zoon moet als man zijn dubbel part gebruiken voor het "zorgdragen van" een hele reeks personen benevens zichzelf (zijn vrouw, zijn kinderen, eventueel ook zijn moeder wanneer vader zou overleden zijn, enz). Hoewel de dochter als vrouw geen enkele financiële zorgplicht heeft, en er in tegendeel altijd financieel voor haar gezorgd wordt, heeft de Islam haar wel een erfdeel toegekend. 6 Het part dat zij krijgt en dat welliswaar kleiner is, mag ze bovendien volledig voor zichzelf houden.
Het feit dat de man inzake erfrecht financieel bevoorrecht is geeft de man geen enkele superioriteit of dominantie, het geeft hem integendeel extra verantwoordelijkheden die niet vrijblijvend zijn.
Mannen wordt voorgeschreven royaal te spenderen aan hun gezin:
Het werd gemeld door Abu-Darda (radhiallaho anho) dat de Profeet (sallallaho alaihi wasallam) mij opdroeg: "Besteed zoveel als mogelijk aan je gezin." (Kanz)
Wanneer een vrouw vindt dat haar man te krenterig is, mag ze zelf nemen wat ze redelijkerwijze nodig heeft - zelfs zonder dat hij er weet van heeft:
'Aisha vertelde dat Hint bint 'Utba zei: "O God's Apostel. Abu Sufuan is een vrek en hij geeft mij niet voldoende voor mij en mijn kinderen. Kan ik van zijn bezit nemen zonder dat hij er van weet?" De Profeet zei: "Neem wat voldoende is voor u en uw kinderen, en het bedrag moet eerlijk en redelijk zijn" (Bukhari)
Het niet nakomen van zijn zorgplicht heeft gevolgen voor de man, in het hiernamaals maar ook hier. Wanneer hij niet voldoende spendeert aan vrouw en kinderen, is dit een van de redenen op grond waarvan zijn vrouw een echtscheiding kan aanvragen (Koran 65:6-7). 7
Dat een man zorgplicht heeft, ontslaat een man evenmin van een deelname in de huishoudelijke taken. In navolging van Profeet Mohamed die een deel van het huishoudelijk werk op zich nam (zoals herstellen van kledij of opmaken van het bed), worden mannen in de Islam aangemoedigd hun vrouwen te helpen in het huishouden, 9 ongeacht of de vrouw huisvrouw is of uit werken gaat.
Bovendien is het huishouden doen geen verplichting voor de vrouw - al is het in de praktijk vaak zo dat wanneer de man kostwinner is, de vrouw zorg draagt voor het huishouden. Ze moet dit echter niet doen. Van rechtswege is een huwelijk in de Islam immers geen dienstbaarheidscontract maar een verbintenis tussen gelijken. 2,9
5.3. Vrouwen in de wet
De rechtspraak maakt geen onderscheid tussen mannen en vrouwen. Mannen en vrouwen worden op precies dezelfde manier beoordeeld. Als haar schade wordt berokkend, heeft de vrouw recht op dezelfde compensatie als die welke aan een man zou toegekend worden in een gelijkaardige situatie. Als de vrouw een burgerlijke misdaad begaat, gelden dezelfde maatstaven en krijgt zij dezelfde straffen opgelegd als een man. 10
Volgend vers vestigt een principe dat men zou kunnen samenvatten als: "gelijke daden (van man en vrouw) leiden tot gelijke sancties (voor man en vrouw)".
"De overspelige vrouw en de overspelige man, geselt elk van hen beiden met honderd geselslagen..." (Koran 24:2)
Een analyse van de betekenis van lijfstraffen in de Koran valt buiten het bereik van dit artikel. De aard van de sanctie voor het ogenblik dan ook buiten beschouwing latende, toont het vers wel aan dat gelijke daden tot gelijke sancties en straffen leiden. Man en vrouw worden precies op dezelfde manier behandeld.
=[PraetoriaN]=
Legacy Member
Bovendien zijn, op één enkele uitzondering na, ook de getuigenissen van een man en van een vrouw gelijkwaardig. Omdat hierover nogal wat misvattingen bestaan, wordt hier in detail op ingegaan.
De regel die het algemene principe van gelijkwaardigheid van getuigenis vestigt, is als volgt: 11
Waar het hier in vers 2:282 wel over gaat, is het nastreven van rechtvaardige financiële transacties.
Immers, in financiële aangelegenheden is de mannelijke getuige vanuit zijn financiële zorgplicht met zekerheid vertrouwd met deze materie, terwijl de vrouwelijke getuige in dit specifiek geval mogelijk maar niet met zekerheid vertrouwd is met de complexiteiten van financieel beheer aangezien zij geen zorgplicht heeft.
Het is op grond van dit verschil in zekerheden dat er vanuit het model een mogelijk onevenwicht ontstaat. Dit ondervangen, is de enige reden waarom hier afgeweken wordt van de algemene regel. Op die manier worden onvrijwillige onnauwkeurigheden en onrechtvaardigheden op grond van een mogelijke (maar evenmin zekere) ongelijkheid aan kennis voorkomen, zowel voor getuigenissen bij financiële transacties zelf als in rechtszaken die daarvan het gevolg zouden kunnen zijn.
Naarmate meer en meer vrouwen deelnemen aan het economisch leven, verzwakt uiteraard het hele argument dat deze uitzonderingsregel nodig maakt.
Wie de financiële transactie afsluit, een man of een vrouw, maakt niet uit, zij hebben dezelfde rechten. Het vers handelt enkel en alleen over de getuigen in dit specifieke geval, niet over diegenen die de transactie uitvoeren. Een zakelijke overeenkomst kan dus net zo goed door een man als door een vrouw afgesloten worden, en beiden hebben dezelfde waarde. Ook wanneer twee vrouwen een transactieovereenkomst afsluiten, of een man en een vrouw, of twee mannen, kunnen zij daarvoor de getuigenis van een man of van twee vrouwen inroepen. Als "handelaars" of "zaakvoerders" zijn vrouwen volledig evenwaardig aan mannen. Daaruit blijkt eens te meer dat het vers niet de bedoeling heeft vrouwen als minderwaardig of (financieel) onkundig op te voeren. Het vers wordt alleen ingegeven door een voorzichtigheidsprincipe omdat mannelijke en vrouwelijke getuigen vanuit het model niet met zekerheid over dezelfde kennis van deze materie beschikken.
De regel vestigt verder dat men de getuigen zelf mag kiezen ("uit hen die jullie als getuigen aanvaarden"). Dit verhoogt de kans dat men getuigen met kennis van zaken kan kiezen. De hele uitzonderingsregel is er op gericht de onzekerheid weg te nemen en maximale kansen te bieden dat de getuigen degelijke getuigen zijn.
Er moet hier herhaald worden dat in alle andere gevallen de getuigenis van een man en die van een vrouw wel gelijkwaardig zijn.
5.4. Vrouwen in politiek en maatschappij
De vrouw heeft precies hetzelde recht op vrije meningsuiting als de man. Er zijn talrijke ahadith waarin gemeld wordt dat vrouwen de discussie aangingen met de Profeet over allerhande onderwerpen. Soms werden naar aanleiding daarvan ook Koranische verzen geopenbaard.
5.5. Huwelijk en seksualiteit
Het huwelijk wordt in de Islam aanzien als de hoeksteen van de samenleving en vormt een onderdeel van de religieuze verantwoordelijkheden. Mohamed zei:
In het huwelijk, hebben beide partijen rechten en plichten. Tijdens zijn afscheidsrede zei Profeet Mohamed:
Het behoort tot de rechten van de vrouw dat zij haar echtgenoot kan kiezen. Een meisje kan niet verplicht worden met iemand te trouwen. Ouders kunnen wel een partner voorstellen, maar een meisje is niet verplicht het hiermee eens te zijn. Wanneer ze toch tegen haar zin uitgehuwelijkt wordt, geeft dit de vrouw het recht op echtscheiding:
Een vrouw heeft ook geen toestemming nodig van haar ouders om te huwen. 13
Verder kan een vrouw zelf haar huwelijkscontract onderhandelen en kan ze daarin allerhande bepalingen laten opnemen. Haar vermogen is in elk geval onschendbaar - er kan nooit beslag op gelegd worden door haar man.
De gelijkheid van man en vrouw binnen het huwelijk blijkt ook uit wat Islam zegt over seksualiteit, die in de Islam gereserveerd is voor binnen het huwelijk en die daarbinnen ook gereguleerd wordt. In de Islamitische samenlevingen heeft er overigens op seksualiteit nooit een taboe gerust. Seksualiteit wordt aanzien als één van de fysische basisbehoeften (naast eten en drinken). Het zijn ook deze drie behoeften waarvan Muslims zich in de Ramadan onthouden van dageraad tot zonsondergang.
Een bevredigende seksuele relatie wordt als belangrijk aanzien voor een goed huwelijk. Dit geldt voor beide partners. Islam kent man en vrouw het recht op seksuele satisfactie toe. Juist omdat seksualiteit aanzien wordt als een van de fysische basisbehoeften, is het ontbreken van seksuele satisfactie zowel voor de man als voor de vrouw een geldige reden om te scheiden. 8
Daarnaast maakt Islam het voor mannen en vrouwen ook mogelijk aan gezinsplanning te doen. Uit ahadith blijkt dat de Profeet Mohamed ervan op de hoogte was dat sommigen in zijn gezelschap coïtus interruptus toepasten. Hij verbood hen dat niet. Op grond daarvan wordt in de Islam het gebruik van voorbehoedsmiddelen om aan gezinsplanning te doen toegestaan. 14,15
Er moet ook nog aangestipt worden dat Islam echtscheiding toestaat - ook voor vrouwen, al moedigt het model eerst verzoeningspogingen aan, onder meer door het inlassen van een afkoelingsperiode. In geval van conflicten in het huwelijk kunnen man en vrouw ook elk een vertegenwoordiger aanstellen (gewoonlijk een familielid), die dan met elkaar gaan praten om zo de weg te effenen voor het oplossen van het conflict. Wanneer verzoening niet mogelijk blijkt, is echtscheiding toegelaten. Talrijke verzen in de Koran en uitspraken van de Profeet handelen hierover. Zo kan een vrouw scheiden omdat een man haar slaat (fysiek geweld tegen vrouwen is verboden - hierover straks meer); omdat hij niet voldoende geld aan haar spendeert; omdat hij haar seksueel niet bevredigt; omdat hij haar behandelt op een manier die zij met geduld niet meer kan verdragen; omdat ze denkt dat het in haar eigen belang is te scheiden; omdat hij in enig opzicht haar geloof hindert (dat is wel zéér ruim); omdat hij zelf handelingen stelt die in overtreding zijn van zijn geloof; omdat ze hem niet meer graag ziet, enz. 7,8. In principe wordt het hoederecht voor kinderen onder de 7 jaar automatisch aan de vrouw toegekend.
Binnen het huwelijk, worden mannen er voor gewaarschuwd dat ze God moeten vrezen in de manier waarop ze hun vrouwen behandelen:
De Profeet drong er overigens meermaals op aan dat mannen hun vrouwen zorgzaam en attent moesten behandelen:
5.6. Over fysiek geweld tegenover vrouwen en gehoorzaamheid
Profeet Mohamed gaf de mannen de opdracht vrouwen niet te berispen of niet te slaan.
Deze opvatting is gebaseerd op een interpretatie door traditionalisten en daarop verankerde vertalingen, van het tweede deel van vers 4:34 dat reeds eerder ter sprake kwam. Er moet rekening mee gehouden worden dat de vroege interpretatie van de Koran plaatsvond in een sterk patriarchale maatschappij. Het is dan ook weinig verwonderlijk dat termen waarvoor verschillende betekenissen mogelijk waren, systematisch geïnterpreteerd werden vanuit het patriarchaal denken van de exegeet. Dit behoort echter tot het cultureel erfgoed, niet tot de oorspronkelijke Boodschap. Modernisten pleiten dan ook voor het herbekijken van deze interpretaties. 16-19
Wat tot dusver gezegd werd over de plaats van de vrouw in de Islam, wijst op een sterk gelijkheidsbeginsel in een model met veel respect voor de vrouw. Een regel die zou stellen dat mannen hun "ongehoorzame" vrouwen mogen "slaan" zou helemaal niet passen in dit model - hoewel het veel mannen goed uitkomt dat sommige woorden meerdere betekenissen hebben zodat de geïsoleerde verzen in die zin kunnen geïnterpreteerd worden. Of deze interpretatie geldig kàn zijn, en welke andere interpretatie zich opdringt, zal echter snel duidelijk worden uit een gedetailleerde analyse van het vers in samenhang met andere regels uit het Koranisch model.
5.6.1. Gehoorzame vrouwen?
Het vers 4:34 beschrijft gehoorzame vrouwen, maar...:
5.6.2. {nushuz}
Vers 4:34 gaat verder:
5.6.3. {adribu}
Het vers vervolgt:
De regel die het algemene principe van gelijkwaardigheid van getuigenis vestigt, is als volgt: 11
"Zij die hun echtgenotes beschuldigen en behalve zichzelf geen getuigen hebben, het getuigenis van hen zal zijn dat hij viermaal bij God getuigt dat hij iemand is die de waarheid zegt. En de vijfde maal [moet hij uitspreken] dat Gods vloek op hem zal rusten als hij een leugenaar is. En als zij viermaal bij God getuigt dat hij een leugenaar is, dan weert dat voor haar de bestraffing af. En de vijfde maal [moet zij uitspreken] dat Gods toorn op haar zal rusten als hij iemand is die de waarheid zegt." (Koran 24:6-9)
Op deze algemene regel van gelijkwaardigheid van getuigenissen wordt in de Koran slechts in één zeer wel omschreven geval een uitzondering gemaakt, met name voor getuigenissen bij financiële transacties:
"Jullie die geloven! Wanneer jullie met elkaar schuldverbintenissen aangaan tot een vastgestelde termijn, schrijft die dan op. Een schrijver moet het in jullie bijzijn correct opschrijven. Een schrijver mag niet weigeren te schrijven zoals God hem geleerd heeft; hij moet dus schrijven en hij die de verplichting aangaat moet dicteren. Hij moet God zijn Heer vrezen en niets eraan te kort doen. Als hij die de verplichting aangaat zwak van geest of van lichaam is of niet in staat is zelf te dicteren, dan moet zijn zaakwaarnemer correct dicteren. En roept twee getuigen op uit het midden van jullie mannen. En als er geen twee mannen zijn, dan een man en twee vrouwen uit hen die jullie als getuigen aanvaarden, zodat als één van haar beiden zich vergist, de andere haar eraan kan herinneren. De getuigen moeten niet weigeren als zij opgeroepen worden. Verafschuwt niet het op te schrijven, of het klein is of groot, met zijn termijn. Dat is rechtmatiger bij God, juister voor het getuigenis en het bevordert dat julllie niet twijfelen. Alleen als het om aanwezige koopwaar gaat die jullie onder elkaar uitwisselen, dan is het geen overtreding voor jullie als jullie het niet opschrijven. En neemt getuigen wanneer jullie met elkaar een koop afsluiten, maar laat schrijver noch getuige schade lijden. Als jullie dat doen dan is dat voor jullie een schande. Vreest God; God onderwijst jullie en God is alwetend." (Koran 2:282)
Wat in dit vers zeker niet gevestigd wordt, is dat vrouwen minderwaardig zouden zijn aan mannen. Er wordt al evenmin gevestigd dat "in het algemeen" de getuigenis van een vrouw minder waard is dan die van de man vermits eerder genoemd vers 24:6-9 de regel vestigt dat hun getuigenissen gelijkwaardig zijn.
Waar het hier in vers 2:282 wel over gaat, is het nastreven van rechtvaardige financiële transacties.
Immers, in financiële aangelegenheden is de mannelijke getuige vanuit zijn financiële zorgplicht met zekerheid vertrouwd met deze materie, terwijl de vrouwelijke getuige in dit specifiek geval mogelijk maar niet met zekerheid vertrouwd is met de complexiteiten van financieel beheer aangezien zij geen zorgplicht heeft.
Het is op grond van dit verschil in zekerheden dat er vanuit het model een mogelijk onevenwicht ontstaat. Dit ondervangen, is de enige reden waarom hier afgeweken wordt van de algemene regel. Op die manier worden onvrijwillige onnauwkeurigheden en onrechtvaardigheden op grond van een mogelijke (maar evenmin zekere) ongelijkheid aan kennis voorkomen, zowel voor getuigenissen bij financiële transacties zelf als in rechtszaken die daarvan het gevolg zouden kunnen zijn.
Naarmate meer en meer vrouwen deelnemen aan het economisch leven, verzwakt uiteraard het hele argument dat deze uitzonderingsregel nodig maakt.
Wie de financiële transactie afsluit, een man of een vrouw, maakt niet uit, zij hebben dezelfde rechten. Het vers handelt enkel en alleen over de getuigen in dit specifieke geval, niet over diegenen die de transactie uitvoeren. Een zakelijke overeenkomst kan dus net zo goed door een man als door een vrouw afgesloten worden, en beiden hebben dezelfde waarde. Ook wanneer twee vrouwen een transactieovereenkomst afsluiten, of een man en een vrouw, of twee mannen, kunnen zij daarvoor de getuigenis van een man of van twee vrouwen inroepen. Als "handelaars" of "zaakvoerders" zijn vrouwen volledig evenwaardig aan mannen. Daaruit blijkt eens te meer dat het vers niet de bedoeling heeft vrouwen als minderwaardig of (financieel) onkundig op te voeren. Het vers wordt alleen ingegeven door een voorzichtigheidsprincipe omdat mannelijke en vrouwelijke getuigen vanuit het model niet met zekerheid over dezelfde kennis van deze materie beschikken.
De regel vestigt verder dat men de getuigen zelf mag kiezen ("uit hen die jullie als getuigen aanvaarden"). Dit verhoogt de kans dat men getuigen met kennis van zaken kan kiezen. De hele uitzonderingsregel is er op gericht de onzekerheid weg te nemen en maximale kansen te bieden dat de getuigen degelijke getuigen zijn.
Er moet hier herhaald worden dat in alle andere gevallen de getuigenis van een man en die van een vrouw wel gelijkwaardig zijn.
5.4. Vrouwen in politiek en maatschappij
De vrouw heeft precies hetzelde recht op vrije meningsuiting als de man. Er zijn talrijke ahadith waarin gemeld wordt dat vrouwen de discussie aangingen met de Profeet over allerhande onderwerpen. Soms werden naar aanleiding daarvan ook Koranische verzen geopenbaard.
"Imam Ahmad meldde dat A'ishah zei: "Alle lof komt God toe, Die alle stemmen hoort. De vrouw die twistte kwam bij de Profeet en redetwistte met hem terwijl ik in een ander gedeelte van de kamer was en niet kon horen wat ze zei. God de Verhevene en de Meest Geëerde openbaarde dit vers : "God heeft haar wel horen spreken die met jou over haar echtgenoot twist..." (het betreft hier de Openbaring van de verzen 58:1-4)
Een vrouw heeft het recht om over het even welke zaak van openbaar belang haar opinie te uiten en deel te nemen aan het politiek proces. 1400 jaar geleden reeds vestigde de Koran het stemrecht voor vrouwen in een vers waarin vrouwen het recht toegekend wordt een leider te kiezen en dit publiekelijk te verklaren:
"O profeet! Wanneer gelovige vrouwen tot u komen, haar eed van trouw aan u afleggende, (...) neem dan haar trouw aan en vraag vergiffenis voor haar van God." (Koran 60:12)
Algemeen worden mannen en vrouwen aangemoedigd deel te nemen aan en bij te dragen tot alle zaken van openbaar belang:
"Maar de gelovige mannen en vrouwen zijn elkaars medestanders, zij gebieden het behoorlijke, verbieden het verwerpelijke, verrichten de salaat, geven de zakaat en gehoorzamen God en Zijn gezant. ..." (Koran 9:71)
Een vrouw moet dus helemaal niet thuis opgesloten worden. Dat blijkt ook uit de woorden van Profeet Mohamed zelf:
Aisha meldde dat Saudah bint Zam'ah op een avond uitging. 'Umar zag haar en herkende haar en zei: "Bij God, O Saudah, waarom verberg jij je niet voor ons?". Ze keerde terug naar de Profeet (vrede zij met hem) en vertelde hem erover terwijl hij aan het eten was in haar kamer, en hij zei: " Het is toegestaan door God dat je uitgaat voor je noden." 12
Vermits een vrouw zaken mag doen, handel mag drijven, mag deelnemen aan het sociaal leven en aan het politiek gebeuren enz., is de betekenis van de toelating om buitenshuis van alles te doen, zeer ruim. De enige beperking erop is dat de vrouw (net als de man trouwens) zich ook buitenshuis gedraagt in overeenstemming met haar geloof.
5.5. Huwelijk en seksualiteit
Het huwelijk wordt in de Islam aanzien als de hoeksteen van de samenleving en vormt een onderdeel van de religieuze verantwoordelijkheden. Mohamed zei:
" Wanneer de dienaar van God huwt, heeft hij al de helft van (de verantwoordelijkheden die hem opgelegd worden door) het geloof vervuld." (Mishkat)
De bedoeling van het huwelijk is dat mannen en vrouwen bij elkaar vrede en liefde zouden vinden:
"En tot Zijn tekenen behoort dat Hij voor jullie echtgenotes uit jullie eigen midden geschapen heeft om bij haar rust te vinden. En Hij heeft liefde en erbarmen tussen jullie gebracht." (Koran 30:21)
Het huwelijk wordt in de Islam aanzien als een partnerschap, een verbintenis tussen gelijken. Shaykh Dr. Ad-Darsh, voormalig Faqih van Al-Azhar, Kairo, en voorzitter van de UK Shari'ah Council, zegt hierover:
"de Fuqaha - de legalisten - definiëren dit contract als Aqdu Istimtaa' - een overeenkomst die alle partijen toelaat genoegen te hebben in deze intieme relatie. Het is geen overeenkomst van dienstbaarheid (servitude) of iets van die aard. Dus wanneer het op de wettelijkheid aankomt, en iedereen zegt "waar zijn mijn rechten", dan ontheft dit contract de vrouw van het poetsen of dergelijke zaken. In de woorden van Ibn Hazm, een van de grotere literalistische geleerden, is het de plicht van de echtgenoot het eten bereid naar zijn vrouw te brengen. En de Fuqaha zeggen over het algemeen dat wanneer een vrouw behoort tot diegenen die gewoon zijn bediend te worden - de "upper class" - dan is het de plicht van de man om haar een huisbediende te geven om voor hem te zorgen. Hoewel er wordt gezegd dat goede manieren vragen dat de vrouw zorgt voor wat in het huis is, en dat de man zorgt voor wat daarbuiten is, toch is het zo dat normale wellevendheid dicteert dat de echtgenoot zijn vrouw een handje toesteekt".9
De Shaykh verwijst daarbij naar het voorbeeld van de Profeet Mohamed, die, zoals eerder gezegd, ook een deel van de huishoudelijke taken voor zich nam.
In het huwelijk, hebben beide partijen rechten en plichten. Tijdens zijn afscheidsrede zei Profeet Mohamed:
"O mensen, jullie vrouwen hebben zekere rechten over jou en jullie hebben zekere rechten over hen".
1400 jaar geleden was dat baanbrekende taal. Tot dan hadden de vrouwen in de stammen eigenlijk geen rechten. Door Mohamed werden mannen en vrouwen ineens als gelijken behandeld, met wederzijdse rechten en plichten.
Het behoort tot de rechten van de vrouw dat zij haar echtgenoot kan kiezen. Een meisje kan niet verplicht worden met iemand te trouwen. Ouders kunnen wel een partner voorstellen, maar een meisje is niet verplicht het hiermee eens te zijn. Wanneer ze toch tegen haar zin uitgehuwelijkt wordt, geeft dit de vrouw het recht op echtscheiding:
"Er werd gemeld door Khansa bint Khidam Al-Ansariya dat haar vader haar ten huwelijk gaf en zij dit huwelijk niet graag had. Dus ging zij naar de Apostel van God en hij verklaarde het huwelijk ongeldig."
In een andere versie van deze hadith zei de dame in kwestie dat ze het huwelijk aanvaardde maar dat ze vrouwen wou laten weten dat ouders geen recht hebben om hen een echtgenoot op te dringen (Ibn Majah)
Een vrouw heeft ook geen toestemming nodig van haar ouders om te huwen. 13
Verder kan een vrouw zelf haar huwelijkscontract onderhandelen en kan ze daarin allerhande bepalingen laten opnemen. Haar vermogen is in elk geval onschendbaar - er kan nooit beslag op gelegd worden door haar man.
De gelijkheid van man en vrouw binnen het huwelijk blijkt ook uit wat Islam zegt over seksualiteit, die in de Islam gereserveerd is voor binnen het huwelijk en die daarbinnen ook gereguleerd wordt. In de Islamitische samenlevingen heeft er overigens op seksualiteit nooit een taboe gerust. Seksualiteit wordt aanzien als één van de fysische basisbehoeften (naast eten en drinken). Het zijn ook deze drie behoeften waarvan Muslims zich in de Ramadan onthouden van dageraad tot zonsondergang.
Een bevredigende seksuele relatie wordt als belangrijk aanzien voor een goed huwelijk. Dit geldt voor beide partners. Islam kent man en vrouw het recht op seksuele satisfactie toe. Juist omdat seksualiteit aanzien wordt als een van de fysische basisbehoeften, is het ontbreken van seksuele satisfactie zowel voor de man als voor de vrouw een geldige reden om te scheiden. 8
Daarnaast maakt Islam het voor mannen en vrouwen ook mogelijk aan gezinsplanning te doen. Uit ahadith blijkt dat de Profeet Mohamed ervan op de hoogte was dat sommigen in zijn gezelschap coïtus interruptus toepasten. Hij verbood hen dat niet. Op grond daarvan wordt in de Islam het gebruik van voorbehoedsmiddelen om aan gezinsplanning te doen toegestaan. 14,15
Er moet ook nog aangestipt worden dat Islam echtscheiding toestaat - ook voor vrouwen, al moedigt het model eerst verzoeningspogingen aan, onder meer door het inlassen van een afkoelingsperiode. In geval van conflicten in het huwelijk kunnen man en vrouw ook elk een vertegenwoordiger aanstellen (gewoonlijk een familielid), die dan met elkaar gaan praten om zo de weg te effenen voor het oplossen van het conflict. Wanneer verzoening niet mogelijk blijkt, is echtscheiding toegelaten. Talrijke verzen in de Koran en uitspraken van de Profeet handelen hierover. Zo kan een vrouw scheiden omdat een man haar slaat (fysiek geweld tegen vrouwen is verboden - hierover straks meer); omdat hij niet voldoende geld aan haar spendeert; omdat hij haar seksueel niet bevredigt; omdat hij haar behandelt op een manier die zij met geduld niet meer kan verdragen; omdat ze denkt dat het in haar eigen belang is te scheiden; omdat hij in enig opzicht haar geloof hindert (dat is wel zéér ruim); omdat hij zelf handelingen stelt die in overtreding zijn van zijn geloof; omdat ze hem niet meer graag ziet, enz. 7,8. In principe wordt het hoederecht voor kinderen onder de 7 jaar automatisch aan de vrouw toegekend.
Binnen het huwelijk, worden mannen er voor gewaarschuwd dat ze God moeten vrezen in de manier waarop ze hun vrouwen behandelen:
Jabir (radhiallaho anho) meldde dat de Profeet (sallallaho alaihi wasallam) ook de volgende instructies gaf gedurende zijn preek tijdens zijn Afscheids Bedevaart. "Vrees God met betrekking tot de vrouwen; vermits jullie hen gehuwd hebben met het vertrouwen van God." (Mishtat)
De Profeet heeft hier met andere woorden gezegd dat vrouwen door God beschermd worden tegen wat hun mannen hen zouden kunnen misdoen, op om het even welk vlak. Dat is de allerhoogste bescherming die een vrouw in de Islam kan genieten: het is de bescherming door God zelf. Zo de mannen voor verkeerd gedrag tegenover hun vrouw al niet gestraft worden in het huidig leven, zal dit dus zeker gebeuren op Oordeelsdag in het hiernamaals.
De Profeet drong er overigens meermaals op aan dat mannen hun vrouwen zorgzaam en attent moesten behandelen:
Abu Hurayra verhaalt dat de Boodschapper van God zei: "De meest volmaakte gelovige onder de gelovigen is hij die zich best gedraagt en vriendelijkst is tegenover zijn vrouw." (Abu Dawud)
De Koran legt mannen ook op mogelijke tekortkomingen van hun vrouwen te verdragen:
"Als jullie een afkeer van haar hebben, dan zijn jullie misschien wel afkerig van iets waar God veel goeds in gelegd heeft." (Koran 4:19)
Maar verdragen alleen is niet voldoende: mannen krijgen de opdracht vriendelijk om te gaan met hun vrouw:
"...spreek tot hen op een vriendelijke manier..."(Koran 4:5)
5.6. Over fysiek geweld tegenover vrouwen en gehoorzaamheid
Profeet Mohamed gaf de mannen de opdracht vrouwen niet te berispen of niet te slaan.
Bahz Ibn Hakim vertelde: "Ik vroeg de Profeet hoe om te gaan met vrouwen en hij zei: Voed ze zoals jullie jezelf voeden, kleed ze zoals jullie jezelf kleden en sla of berisp hen niet."
Hoezo? Geeft de Koran mannen dan geen toestemming om een ongehoorzame vrouw te slaan?
Deze opvatting is gebaseerd op een interpretatie door traditionalisten en daarop verankerde vertalingen, van het tweede deel van vers 4:34 dat reeds eerder ter sprake kwam. Er moet rekening mee gehouden worden dat de vroege interpretatie van de Koran plaatsvond in een sterk patriarchale maatschappij. Het is dan ook weinig verwonderlijk dat termen waarvoor verschillende betekenissen mogelijk waren, systematisch geïnterpreteerd werden vanuit het patriarchaal denken van de exegeet. Dit behoort echter tot het cultureel erfgoed, niet tot de oorspronkelijke Boodschap. Modernisten pleiten dan ook voor het herbekijken van deze interpretaties. 16-19
Wat tot dusver gezegd werd over de plaats van de vrouw in de Islam, wijst op een sterk gelijkheidsbeginsel in een model met veel respect voor de vrouw. Een regel die zou stellen dat mannen hun "ongehoorzame" vrouwen mogen "slaan" zou helemaal niet passen in dit model - hoewel het veel mannen goed uitkomt dat sommige woorden meerdere betekenissen hebben zodat de geïsoleerde verzen in die zin kunnen geïnterpreteerd worden. Of deze interpretatie geldig kàn zijn, en welke andere interpretatie zich opdringt, zal echter snel duidelijk worden uit een gedetailleerde analyse van het vers in samenhang met andere regels uit het Koranisch model.
5.6.1. Gehoorzame vrouwen?
Het vers 4:34 beschrijft gehoorzame vrouwen, maar...:
"De deugdzame vrouwen zijn dus {qanitat}, en zij waken over wat verborgen is, omdat God erover waakt."
{qanitat} is een vrouwelijke meervoudsvorm van {qanit}, gebaseerd op de stam {q-n-t}, en betekent "gehoorzaam zijn". Maar aan wie? Traditionalisten maken er "gehoorzaam aan de man" van - maar dat staat nergens in het vers vermeld. Bovendien wordt het woord {qanitat} op talrijke andere plaatsen in de Koran uitsluitend in de betekenis van "onderdanigheid, gehoorzaamheid aan God" gebruikt (zowel voor mannen als voor vrouwen). Dit is bijvoorbeeld het geval in de verzen 2:116,238; 3:17,43; 30:26; 33:31,35 en 39:9. Er bestaat geen enkele reden om af te wijken van deze betekenis. 18 Daarom kan gesteld worden dat het in dit vers niet gaat over gehoorzaamheid aan de man, maar dat het wel gaat over gelovige vrouwen die God gehoorzamen.
5.6.2. {nushuz}
Vers 4:34 gaat verder:
"Maar zij van wie jullie {nushuz} vrezen, ...
Het woord {nushuz} heeft verschillende betekenissen, waaronder: antipathie, animositeit, vijandigheid, onenigheid, tweedracht. In de context van het huwelijk, kan {nushuz} vertaald worden als "een vorm van disharmonie in het huwelijk veroorzaakt door man of vrouw" 17, kort gezegd: huwelijksproblemen.
5.6.3. {adribu}
Het vers vervolgt:
"... vermaant haar, laat haar alleen in de rustplaatsen en {adribu} haar..."(Koran 4:34)
=[PraetoriaN]=
Legacy Member
Voor het woord {adribu}, gevormd rond wortel {d-r-b}, bestaan er tientallen betekenissen, waaronder: slaan, ontwijken, negeren, vermijden, verlaten.
Zoals gezegd, schreven de vroege Koranexegeten vanuit een patriarchale maatschappij en kozen zij systematisch voor interpretaties die daarin pasten. Maar doorstaat de interpretatie als "slaan" de test van het model zelf, waarbij eerder genoemd vers 24:2 de algemene regel vestigt van gelijke straffen voor gelijke daden? Er is immers geen enkele reden waarom er hier van deze algemene regel zou afgeweken worden: als er zelfs bij overspel geen onderscheid gemaakt wordt in straf voor mannen en vrouwen, waarom zou dan voor mindere huwelijksproblemen wel een onderscheid gemaakt worden? Er moet met andere woorden gezocht worden naar de implicaties van de verschillende interpretaties van {adribu} in samenhang met de rest van het model, ook door te onderzoeken tot wat dit leidt voor het omgekeerde geval, met name voor huwelijksproblemen veroorzaakt door de man.
Er is met andere woorden een zeer sterke zaak te maken voor het interpreteren van {adribu} als "ontwijken, (stapsgewijs) verlaten", terwijl gebleken is dat een interpretatie als "slaan" leidt tot inconsistenties en instabiliteit van het geheel van de interpretaties in onderlinge samenhang.
5.7. Koranische terechtwijzing voor mannen die vrouwen inferieur vinden
Uit al hetgeen voorafging blijkt duidelijk dat de Koran niet toestaat dat men vrouwen minderwaardig behandelt of hen discrimineert ten opzichte van mannen, maar dat er systematisch een gelijkheidsbeginsel gevolgd en nagestreefd wordt. Dat blijkt ook uit de geest van de uitzonderingen, die er niet op gericht zijn de vrouw als minderwaardig op te voeren, maar kaderen in algemene betrachtingen van rechtvaardigheid.
Naast het vestigen van de gelijkheid, bevat de Koran daarenboven verschillende terechtwijzingen voor mannen die vrouwen inferieur achten. Zo bevatten de verzen 16:58-62 een zeer strenge terechtwijzing voor mannen die zonen verkiezen boven dochters. De Koran stelt immers dat vrouwelijke en mannelijke kinderen volledig gelijkwaardig zijn (42:47-59).
6. Besluit
Uit deze lezing van Koran en Sunnah blijkt dat de vrouw naar voor komt als een afzonderlijk individu, met eigen rechtspersoonlijkheid. Ze kan deelnemen aan het politiek, sociaal en economisch leven. Ze kan zelf haar echtgenoot kiezen, en kan zelf bepalingen in een huwelijkscontract laten opnemen. Het huwelijk is volgens het Islamitisch recht een verbintenis tussen gelijken. De man kan niets van de vrouw eisen, ook geen dienstbaarheid, terwijl de vrouw van de man wel zorgplicht kan eisen. De vrouw geniet de vrijheid thuis te blijven, of uit werken te gaan. In beide gevallen moet de man financieel voor haar zorgen (kledij, woonst, voedsel, medicijnen enz) en moet hij zijn deel van de huishoudelijke taken doen. Het vermogen dat de vrouw zelf verdient of erft, mag ze volledig voor zichzelf houden; ze moet er niets van gebruiken voor het lenigen van de kosten van het gezin. Ze kan haar vermogen beheren zoals ze zelf wil, niemand kan aanspraak maken op dit vermogen, ook haar man niet. Als moeder wordt een vrouw hoog gewaardeerd. Maar met of zonder kinderen, moet de man zijn vrouw met respect, voorkomendheid en vriendelijkheid behandelen en moet hij haar mogelijks minder aangename kantjes verdragen. Het gebruik van fysiek geweld tegen de vrouw is niet toegestaan. Ze kan scheiden, waarbij kinderen onder de 7 jaar in principe aan haar toegewezen worden. Ze heeft hetzelfde recht op onderwijs als de man. Gelijke daden leveren gelijke beloningen op. Meest cruciaal is dat ze door God als gelijke aan de man beschouwd wordt, en door God op precies dezelfde basis zal beoordeeld worden als mannen, dus welke grond zouden mannen dan nog kunnen hebben om vrouwen als minderwaardig te beschouwen? Trouwens, mannen die vrouwen als inferieur aanzien, worden in de Koran scherp terechtgewezen.
De dagdagelijkse realiteit leert echter dat in veel Muslimlanden vrouwen niet de rechten hebben die hen nochtans vanuit de Koran en de Sunnah toegekend worden. In de Muslimwereld zijn er dan ook bewegingen actief die een golf van emancipatie op gang willen trekken. Sommigen zien de oplossing in "meer Islam", niet minder. Ze willen de Koranische rechten van de vrouw in alle uithoeken kenbaar te maken. 21-24 Vaak immers kennen meisjes en vrouwen hun rechten niet omdat zij in barre economische omstandigheden niet aan onderwijs toekomen - iets waar zij nochtans ook recht op hebben.
Uit bovenstaande analyse blijkt inderdaad dat er niet noodzakelijk en zeker niet op alle terreinen een tegenstelling moet bestaan tussen vrouwenrechten en Islam.
Linda Bogaert, Ugent
Zoals gezegd, schreven de vroege Koranexegeten vanuit een patriarchale maatschappij en kozen zij systematisch voor interpretaties die daarin pasten. Maar doorstaat de interpretatie als "slaan" de test van het model zelf, waarbij eerder genoemd vers 24:2 de algemene regel vestigt van gelijke straffen voor gelijke daden? Er is immers geen enkele reden waarom er hier van deze algemene regel zou afgeweken worden: als er zelfs bij overspel geen onderscheid gemaakt wordt in straf voor mannen en vrouwen, waarom zou dan voor mindere huwelijksproblemen wel een onderscheid gemaakt worden? Er moet met andere woorden gezocht worden naar de implicaties van de verschillende interpretaties van {adribu} in samenhang met de rest van het model, ook door te onderzoeken tot wat dit leidt voor het omgekeerde geval, met name voor huwelijksproblemen veroorzaakt door de man.
-
Stel dat {adribu} betekent: slaan.- 4:34 luidt dan: mevrouw veroorzaakt huwelijksproblemen, meneer spreekt er haar over aan, als dit niet helpt verlaat hij het echtelijk bed, als dat niet helpt slaat hij haar. Dit lijkt geen erg logische "opbouw" van de aanpak, zeker niet wanneer men verzoening op het oog heeft, zoals uit de context van het daarop volgend vers 4:35 blijkt .
- Afgeleide betekenis op grond van 24:2 (gelijke daden, gelijke sancties) zou dan opleveren dat wanneer, omgekeerd, een man huwelijksproblemen veroorzaakt, de vrouw haar man mag slaan.
Dit zou leiden tot een eindeloze echtelijke vechtpartij! Het is duidelijk dat deze redenering geen steek houdt. Ze is inderdaad ook niet in overeenstemming met wat het model oplegt voor huwelijksproblemen veroorzaakt door de man, wat meteen besproken wordt.
Stel nu dat {adribu} betekent: ontwijken, vermijden, eventueel zoals Mohammed Abdul Malek 17 voorstelt: tijdelijk verlaten.- 4:34 luidt nu: mevrouw veroorzaakt huwelijksproblemen, meneer spreekt er haar over aan, als dit niet helpt verlaat hij het echtelijk bed (hij onzegt zichzelf het recht op seksuele satisfactie); wanneer ook dit niet helpt, ontwijkt hij haar in alle andere opzichten (verbaal enz.), verlaat hij desnoods tijdelijk het echtelijk dak (en onzegt hij zich dus nog meer huwelijksrechten), in de hoop dat dit voor voldoende afkoeling zorgt en met in het achterhoofd het scheppen van ruimte voor een verzoening (4:35). Dit is al een veel logischere opbouw.
- Afgeleide betekenis op grond van 24:2 (gelijke daden, gelijke sancties) zou dan opleveren dat, omgekeerd, wanneer een man huwelijksproblemen veroorzaakt, de vrouw desnoods ook een paar van haar huwelijksrechten (tijdelijk) opschort, met het oog op het bewerkstelligen van een verzoening.
En dit is nu precies wat vers 4:128 van de Koran, het vers dat handelt over huwelijksproblemen veroorzaakt door de man, zegt:"En als een vrouw van haar echtgenoot {nushuz} vreest dan is het voor beiden geen vergrijp als ze zich met elkaar verzoenen; verzoening is beter..." (Koran 4:128)Met deze interpretatie is het model dus perfect consistent.
- De consistentie van het geïnterpreteerde model is perfect intact.
- De betekenis van het vers is consistent met de uitspraken van Profeet Mohamed waarin hij stelt dat mannen hun vrouwen niet mogen slaan en waarmee hij dus het verbod vestigt op het gebruik van fysisch geweld tegen vrouwen.
- In die zin geïnterpreteerd, weerspiegelt het vers nu ook het centraal gelijkheidsbeginsel waarmee de Koran mannen en vrouwen behandelt. Met deze betekenis van {adribu} resulteert de toepassing van de algemene regel "gelijke daden, gelijke sancties" (24:2) inderdaad in perfect symmetrische interpretaties voor 4:34 en 4:128.
- Vers 4:34 stemt nu ook overeen met de geest van het daarop volgende vers dat verzoening nastreeft. "En als jullie onmin tussen jullie beiden vrezen, zendt dan een scheidrechter van zijn mensen, en een scheidsrechter van haar mensen. Als zij beiden het weer goed willen maken, dan zal God hen met elkaar verzoenen. God is wetend en welingelicht. " (Koran 4:35)
- De handelswijze is volledig in overeenstemming met de aanpak die het model voorstelt bij huwelijksproblemen, en is ook logisch, met name het inbouwen van (stapsgewijze) afkoeling in de hoop verzoening mogelijk te maken.
- De handelswijze is tevens volledig in overeenstemming met de Koranische regel die stelt dat wanneer iemands iets slecht doet, men dit moet beantwoorden met gedrag dat beter is, om op die manier een vijandige situatie in gunstige zin om te buigen: " Een goede daad en een slechte daad zijn niet gelijk. Beantwoord het slechte met iets dat beter is. Op die manier zal uw vijand uw vriend worden. Maar het wordt slechts aan hen die geduldig volharden aangeboden. " (Koran: 41:34)
- De Islam schrijft bovendien ook voor boosheid te beheersen. 20 Slaan als een uiting van boodsheid, zou dus in tegenstrijd zijn met de Profetische woorden die boosheid omschrijven als afkomstig van Satan, die herhaaldelijk verbieden toe te geven aan boosheid en in tegendeel stellen dat men boosheid moet beheersen en zo snel mogelijk moet afkoelen, om te vermijden dat men dingen zou doen die men zich later zou beklagen. Ook in dit opzicht is de vertaling van {adribu} als ontwijken, vermijden, (stapsgewijs) verlaten, consistent met het model terwijl een vertaling als slaan dat niet is. - "Wie boos wordt al staande, moet gaan zitten. Als de boosheid dan nog niet bekoeld is, moet hij gaan liggen"(Ahmad, Tirmidhi).
- "De besten onder jullie zijn diegenen die traag zijn in boosheid en snel in het afkoelen... Hoed u voor boosheid, want het is een levend (brandend) stuk kool op het hart van de afstammelingen van Adam" (Al-Tirmidhi)
- "Diegene die anderen kan overmeesteren in het worstelen is niet echt een sterk man. Echte kracht is in de persoon die zichzelf kan beheersen ten tijde van boosheid." (Bukhari)
- Vers 4:34 vervolgt dat wanneer de verzoening er komt, wanneer de vrouw dus opnieuw volledig toegewijd is aan het huwelijk, dan "seek not against them means (of annoyance)" (Yusuf Ali). Met andere woorden: laat haar dan met rust en rakel het voorbije incident niet steeds weer op, gebruik het niet steeds weer tegen haar, begin er niet steeds weer over. Het incident is gesloten. Ook dit is in overeenstemming met de regels van wellevendheid die in de Koran en de Sunnah gevestigd worden.
Er is met andere woorden een zeer sterke zaak te maken voor het interpreteren van {adribu} als "ontwijken, (stapsgewijs) verlaten", terwijl gebleken is dat een interpretatie als "slaan" leidt tot inconsistenties en instabiliteit van het geheel van de interpretaties in onderlinge samenhang.
5.7. Koranische terechtwijzing voor mannen die vrouwen inferieur vinden
Uit al hetgeen voorafging blijkt duidelijk dat de Koran niet toestaat dat men vrouwen minderwaardig behandelt of hen discrimineert ten opzichte van mannen, maar dat er systematisch een gelijkheidsbeginsel gevolgd en nagestreefd wordt. Dat blijkt ook uit de geest van de uitzonderingen, die er niet op gericht zijn de vrouw als minderwaardig op te voeren, maar kaderen in algemene betrachtingen van rechtvaardigheid.
Naast het vestigen van de gelijkheid, bevat de Koran daarenboven verschillende terechtwijzingen voor mannen die vrouwen inferieur achten. Zo bevatten de verzen 16:58-62 een zeer strenge terechtwijzing voor mannen die zonen verkiezen boven dochters. De Koran stelt immers dat vrouwelijke en mannelijke kinderen volledig gelijkwaardig zijn (42:47-59).
6. Besluit
Uit deze lezing van Koran en Sunnah blijkt dat de vrouw naar voor komt als een afzonderlijk individu, met eigen rechtspersoonlijkheid. Ze kan deelnemen aan het politiek, sociaal en economisch leven. Ze kan zelf haar echtgenoot kiezen, en kan zelf bepalingen in een huwelijkscontract laten opnemen. Het huwelijk is volgens het Islamitisch recht een verbintenis tussen gelijken. De man kan niets van de vrouw eisen, ook geen dienstbaarheid, terwijl de vrouw van de man wel zorgplicht kan eisen. De vrouw geniet de vrijheid thuis te blijven, of uit werken te gaan. In beide gevallen moet de man financieel voor haar zorgen (kledij, woonst, voedsel, medicijnen enz) en moet hij zijn deel van de huishoudelijke taken doen. Het vermogen dat de vrouw zelf verdient of erft, mag ze volledig voor zichzelf houden; ze moet er niets van gebruiken voor het lenigen van de kosten van het gezin. Ze kan haar vermogen beheren zoals ze zelf wil, niemand kan aanspraak maken op dit vermogen, ook haar man niet. Als moeder wordt een vrouw hoog gewaardeerd. Maar met of zonder kinderen, moet de man zijn vrouw met respect, voorkomendheid en vriendelijkheid behandelen en moet hij haar mogelijks minder aangename kantjes verdragen. Het gebruik van fysiek geweld tegen de vrouw is niet toegestaan. Ze kan scheiden, waarbij kinderen onder de 7 jaar in principe aan haar toegewezen worden. Ze heeft hetzelfde recht op onderwijs als de man. Gelijke daden leveren gelijke beloningen op. Meest cruciaal is dat ze door God als gelijke aan de man beschouwd wordt, en door God op precies dezelfde basis zal beoordeeld worden als mannen, dus welke grond zouden mannen dan nog kunnen hebben om vrouwen als minderwaardig te beschouwen? Trouwens, mannen die vrouwen als inferieur aanzien, worden in de Koran scherp terechtgewezen.
De dagdagelijkse realiteit leert echter dat in veel Muslimlanden vrouwen niet de rechten hebben die hen nochtans vanuit de Koran en de Sunnah toegekend worden. In de Muslimwereld zijn er dan ook bewegingen actief die een golf van emancipatie op gang willen trekken. Sommigen zien de oplossing in "meer Islam", niet minder. Ze willen de Koranische rechten van de vrouw in alle uithoeken kenbaar te maken. 21-24 Vaak immers kennen meisjes en vrouwen hun rechten niet omdat zij in barre economische omstandigheden niet aan onderwijs toekomen - iets waar zij nochtans ook recht op hebben.
Uit bovenstaande analyse blijkt inderdaad dat er niet noodzakelijk en zeker niet op alle terreinen een tegenstelling moet bestaan tussen vrouwenrechten en Islam.
Linda Bogaert, Ugent
=[PraetoriaN]=
Legacy Member
K[size=-1]an de Islam, als religie en cultuur, voldoen aan de vereisten van de moderniteit? Op het einde van de 19de eeuw werd een gelijkaardige vraag gesteld [over de Islam] in verband met wetenschap en technologie. De bekende Franse denker en oriëntalist Ernest Renan antwoordde met 'neen'. Niet omwille van de Moslims, maar omwille van de Islam zélf. Voor hem was er in het wezen zelf van de Islam iets fout.[/size]kvsk_united zei:
[size=-1]Sindsdien zijn geleerden, wetenschappers, filosofen en vele anderen beginnen spreken over de verschillende concepties en de talrijke beperkingen van de wetenschap, vooral de sociale wetenschap, alsook over verschillende zienswijzen op moderniteit en pluralisme. Moslimintellectuelen zijn daarop tot het besef gekomen die kwesties vanuit hun eigen culturele en theologische visies te formuleren: is het mogelijk althans in onze filosofische analyses en evaluaties van het wetenschapsbegrip een Islamitisch element te introduceren? Moet Islam voldoen aan alle kenmerken en eisen van moderniteit? In haar dominante vormen vereist moderniteit minstens een soort van rationalisme, relativisme, liberalisme enz. Kan Islam een rationalisme aanvaarden dat niet openstaat voor bijvoorbeeld geopenbaarde kennis? of zelfs voor de morele en esthetische ervaringen van de mensheid? Anders gezegd, kan Islam akkoord gaan met een rationalisme dat overwegend steunt op een eng gedefinieerde, bijzondere kennisstructuur en zingevings- en waardensysteem?1[/size]
[size=-1]Het hoeft geen betoog dat niet enkel het islamitische zelfbewustzijn, maar de gehele hedendaagse, postmoderne, deconstructionistische en hermeneutische benadering ons dwingen deze vragen ernstig te nemen met het oog op de ontwikkeling van ruimere begrippen van rationaliteit, moderniteit, enz.[/size]
[size=-1]In vergelijking met het theoretisch onhanteerbaar concept van moderniteit, is 'pluralisme' gemakkelijker te definiëren. Deze term is vrij recent ontworpen, maar verwijst naar een probleem dat zo oud is als de mensheid zelf. 'Pluralisme', dat weten we allemaal, wordt zowel beschrijvend als normerend gebruikt. In de eerste betekenis verwijst het naar culturele, politieke, etnische, raciale en religieuze pluraliteit of veelvormigheid als een bestaande toestand. In deze betekenis wordt de term in verband gebracht met een denkwijze en een sociaal-politieke context. Als we over pluralisme spreken bedoelen we op de eerste plaats een stevig ingeburgerde psychologische houding tegenover verschillende toepassingen van vrijheid, mensenrechten, democratie, secularisme alsook onze 'relaties met anderen'. Ten tweede verwijst pluralisme ook naar ons beheer van, of tenminste omgang met deze toepassingen, op een voorgeschreven manier, in een sociaal, politiek en zelfs eschatologisch perspectief. We herinneren eraan dat vele debatten tussen theologen en gelovigen soms eindigen met een diepe, existentiële bezorgdheid over eschatologie, d.w.z. 'wie zal er gered worden, in het licht van onze heilige teksten en onze religieuze tradities?' Dat is vooral een theologische kwestie. Daarom wordt ze nu bestudeerd onder de benaming 'Theologie der Wereldreligies' of 'Wereldtheologie'. [/size]
[size=-1]Zoals vele andere ernstige theologische kwesties, is dit onderwerp ook een onderdeel geworden van de filosofie der religies. Een bekend vertegenwoordiger hiervan is de Britse filosoof John Hick. In mijn verder betoog zal ik naar sommige van zijn meningen verwijzen. Hier volstaat het te vermelden dat volgens hem de Uiteindelijke Realiteit (of Waarheid) één is. Aangezien evenwel die Realiteit tot het 'niet-kenbare' behoort, of het 'noumenon', in de kantiaanse terminologie, kan ons 'religieus' antwoord op die Realiteit niet op 'kennis' berusten (nogmaals in de kantiaanse zin). Daarom moeten we elk antwoord ernstig nemen en respecteren. Zal deze benadering ons leiden naar relativisme of irrationalisme? Ik kom op dit punt terug als ik de relatie probeer aan te duiden tussen het engagement voor het eigen geloof en het aanvaarden van een pluralistische visie.[/size]
[size=-1]We mogen niet uit het oog verliezen dat de theologische en filosofische aspecten slechts de twee belangrijkste dimensies van pluralisme zijn. Het onderwerp is ook belangrijk met betrekking tot maatschappelijke en politieke kwesties en de internationale betrekkingen. Prof. Dieter Senghaas, van de Universiteit van Bremen, wiens publicaties daaromtrent ik heb kunnen lezen, is vooral geïnteresseerd in dit laatste aspect van pluralisme, alhoewel hij hier en daar enkele verwijzingen maakt naar de theologische problemen. Ook ik besteedde niet veel tijd aan de filosofische problemen van dit onderwerp omdat de pluralismediscussies met betrekking tot de Islam meestendeels draaien rond de theologische en sociaal-politieke kwesties.[/size]
[size=-1]Wat het prescriptief en normerend gebruik ervan betreft, verwijst de term naar 'pluralisme' de iure, d.w.z. het idee dat pluralisme zelf verdient te worden gerespecteerd. Pluralisme, hier, wordt niet enkel beschouwd als iets dat moet gedefinieerd, herkend en getolereerd maar ook als iets dat moet worden aanvaard, aangemoedigd als een sociale verworvenheid en deugd, en dus verdedigd en beschermd op wettelijke, morele, politieke en volgens velen zelfs op religieuze gronden. Ongetwijfeld is dit een gevoelig punt, zowel ethisch als religieus . Hoe kan een religieus persoon een religieus systeem verdedigen waarvan hij/zij gelooft dat het minstens gedeeltelijk 'gecorrumpeerd' is 'door menselijk ingrijpen'? of slechts een erg bleek straaltje Goddelijk Licht doet schijnen, of een erg lang en met doornen bezaaid pad aanwijst naar het Rijk der Hemelen? Hoe kan een gelovige een andere religie aanmoedigen terwijl zijn/haar eigen religie vraagt te 'verkondigen', te 'evangeliseren', of 'voor dacwa te werken' (d.w.z. Islam te propageren en verspreiden)?[/size]
[size=-1]William Montgomery Watt, de bekende Britse islamoloog, in zijn boek, getiteld Islam en Christendom vandaag' (Londen, 1983), stelt de volgende vraag: [/size]
[size=-1]'Zijn de verschillende Wereldreligies klaar om elkaar te aanvaarden als medeklimmers op de 'Berg van het Geloof' waarvan de door God bewoonde top in de mistige wolken gehuld blijft?' [/size]
[size=-1]In zijn bespreking van dit boek van W.M. Watt stelt E.H. Maurice Bormans de volgende vraag aan de eigen geloofsbroeders en -zusters : [/size]
[size=-1]In zijn bespreking van dit boek van W.M. Watt stelt E.H. Maurice Bormans de volgende vraag aan de eigen geloofsbroeders en -zusters : [/size]
[size=-1]'kunnen christenen akkoord gaan met deze parabel over de 'ongeziene God' terwijl zij door genade weten dat God ... door Zijn Zoon heeft gesproken; ...dit schitterend licht van Zijn Grootheid en de perfecte kopie van Zijn natuur (Brief aan de Hebreërs, 1:2-3)'? 'Wijsheid', aldus M.Bormans, 'vraagt Christenen en Moslims zich voortdurend bewust te zijn van de echte beperkingen en mogelijke ontwikkelingen van dialoog, alsook bereid zijn... onverwacht lijden te ervaren...'.2[/size]
[size=-1]Het gevoel en zelfs de moeilijk te definiëren angst waaraan Prof. Bormans uitdruking geeft, zijn zeer authentiek en erg verspreid bij gelovige mensen van verschillende Tradities. Ik zal hierover meer zeggen in deze lezing wanneer ik het belang benadruk van engagement in het proces van het zich inzetten voor religieus pluralisme.[/size]
[size=-1]Het gevoel en zelfs de moeilijk te definiëren angst waaraan Prof. Bormans uitdruking geeft, zijn zeer authentiek en erg verspreid bij gelovige mensen van verschillende Tradities. Ik zal hierover meer zeggen in deze lezing wanneer ik het belang benadruk van engagement in het proces van het zich inzetten voor religieus pluralisme.[/size]
Net zo min als het begrip pluralisme, is Islam (als geloof, cultuur en beschaving) ooit begrepen en geïnterpreteerd in een monolithische zin. Precies daarom heeft de moslimwereld vroeger een grote verscheidenheid van religieuze bewegingen gekend, en kent ze die ook vandaag nog.
[size=-1]Ongetwijfeld heeft Islam, zoals alle grote geloofsgemeenschappen, zijn eigen onveranderlijke essenties en daarmee een sterke geloofsbasis. Zo kan niemand Moslim worden genoemd tenzij hij/zij gelooft in de Eenheid van God, de profetische Openbaring, het leven na de dood, de menselijke aansprakelijkheid. Bovendien dient hij of zij te geloven dat er in geloofskwesties waarheid (al-haqq) en onwaarheid (al-batil) is; wat is toegelaten (al-halal) en wat is verboden (al-haram), in religie en dagelijkse praktijk; wat wordt aangeraden (al-ma'ruf) en wordt afgeraden (al-munkar), in morele kwesties. Niets hiervan kan worden verwaarloosd, ontkend, of weggeredeneerd. [/size]
[size=-1]Nochtans betekent dat niet dat de details van deze kwesties vrij zijn van meningsverschillen. Zo twijfelt geen enkele Moslim aan de Eenheid van God, maar de natuur ervan en die van andere kenmerken van God zijn altijd het voorwerp geweest van een verhit debat. In de intellectuele geschiedenis van de Islam hebben zich een honderdtal theologische scholen gemanifesteerd, onderverdelingen meegerekend. Er zijn ongeveer tien rechtsscholen, meer dan twee filosofische hoofdtradities en een grote verscheidenheid aan (Sufi) mystieke genootschappen of 'paden'. Net zo min als andere grote wereldreligies, kan de Islam ontsnappen aan een interpretatiepluralisme. Dat fenomeen niet enkel op te vatten als een historisch feit, maar als een situatie die theologisch onontkoombaar is, kan een belangrijke voorwaarde zijn voor een vruchtbare verhouding tot het pluralisme. Niet alleen de theologische scholen ontwikkelden zich ten volle na de vormingsperiode van Islamitisch denken en praktijk, maar ook de verscheidenheid aan Qur'an interpretaties vanaf de 7de eeuw kan begrepen worden als intern pluralisme. Islam heeft, tegen wil en dank, een verscheidenheid aan interpretaties voortgebracht, zelfs tot aan het schisma. Daarom is het passend de woorden van Al-Ghazali (gest. 1111) in herinnering te brengen, namelijk dat "de Tekst (of het Boek) één is maar de betekenissen veelvoudig".[/size]
[size=-1]Sommige interpretaties, of beter gezegd verklaringen, steunen vooral op de 'uitwendige' of 'zahir' betekenis van woorden. Andere dan weer benadrukken de 'omstandigheden der Openbaring' (asbab al-nuzul). Sommige geleerden spitsen zich toe op de juridische aspecten van belangrijke verzen; anderen op de spirituele of de filosofische betekenissen. Die meervoudige interpretatie-activiteit gaat nog altijd voort - zij het met ernstige problemen, zoals ik nog zal uitleggen. Om dat te zien volstaat een korte blik op het werk van twee hedendaagse denkers die uit dezelfde religieuze omgeving voortkomen, namelijk Pakistan: Fazlur Rahman en Al-Mawdudi, waarbij de eerste als de modernist bij uitstek wordt beschouwd en de tweede soms als dé 'fundamentalist' bij uitstek.[/size]
[size=-1]Wanneer we ons naar de moderne tijd richten, is het algemeen beeld grotendeels identiek. De algemene activiteit van interpretatie en herdenking van de Islam is verbazingwekkend rijk en verscheiden, alhoewel geen enkele denkrichting blijkbaar uitgegroeid is tot een systematische denkschool. Er zijn traditionalistische en neo-traditionalistische, 'revivalist' en 'neo-revivalist', modernistische en liberale benaderingen gekomen in het begrijpen en verstaan van Islam als geloof en cultuur. Elk van die benaderingen heeft een verschillend idee over pluralisme, al hebben ze wel vele zaken gemeenschappelijk: alle aanvaarden ze religieuze verscheidenheid als een historisch en maatschappelijk feit. In de laatste decennia hebben ideeën die interreligieuze dialoog en pluralisme bevorderen, meer en meer aandacht gekregen. Inderdaad, sommige modernisten en liberale Moslims beschouwen pluralisme, bijvoorbeeld, als een onderdeel van Gods plan en dus als een rijkdom. Die ontwikkeling is niets nieuw. Inzake de verschillen binnen de geloofsgemeenschap heeft Profeet Mohammed, volgens de overlevering, gezegd : 'verscheidenheid van meningen is een zegen'. Ibn Kathir, de welbekende vroege commentator van de Qur'an, stelt dat verscheidenheid in opvattingen zich zal verder zetten tussen de mensen, op het gebied van religies, sekten, denominaties en opinies. Daarbij baseert hij zich op het Qur'an vers dat zegt: 'Als God het zo had gewild, dan had Hij van de mensheid één gemeenschap, één Umma gemaakt. Maar de mensen zullen niet ophouden onderling van mening te verschillen' (11:118).3[/size]
[size=-1]Ik denk dat, met uitzondering van enkele afwijkingen hier en daar, Moslims zich de Qur'anieke houding eigen hebben gemaakt ten aanzien van religieuze verscheidenheid. Zij weten - althans de grote meerderheid onder hen - dat de "Tekst" de verscheidenheid aan volkeren, rassen, talen en geloofsgemeenschappen als het resultaat ziet van een Goddelijk besluit. Eerder verwees ik al naar een Qur'an vers dat daarop betrekking had. Nu wil ik naar enkele andere verzen verwijzen die de status beschrijven van de 'Mensen van het Boek', namelijk Joden, Christenen en Sabiërs. Die status is altijd al het startpunt geweest van het pluralistisch denken binnen de Islam. Vooral de erkenning van de Sabiërs schiep de mogelijkheid de pluralistische geest van de Qur'an uit te breiden tot andere, in het Boek niet-vermelde, religieuze gemeenschappen, toen de Islam zich geografisch en cultureel uitbreidde. Zo werden de Hindoes door Moslimheersers op gelijke voet behandeld met de Mensen van het Boek.4[/size]
[size=-1]Laten we nu de volgende verzen lezen:[/size]
[size=-1]Zeg : 'Wij geloven in God en wij geloven in hetgeen werd neergezonden aan Abraham, Ishmael, Isaak en Jacob en aan de Stammen. En wij geloven in hetgeen door hun Heer werd gegeven aan Mozes en Jezus en de Profeten. Wij maken geen onderscheid tussen enige onder hen en aan God onderwerpen wij ons.' (Sura 2, v. 136; cf. 3:84).[/size]
[size=-1]Een ander vers verwijst duidelijk op een meer directe manier naar de Mensen van het Boek:[/size]
[size=-1]Een ander vers verwijst duidelijk op een meer directe manier naar de Mensen van het Boek:[/size]
[size=-1]'Zij die geloven, (Moslims), Joden, Christenen en Sabiërs; al ieder die gelooft in God en de Oordeelsdag en goede werken doet: zij zullen hun beloning van God krijgen; zij zullen niets te vrezen hebben, noch zullen zij verdrietig moeten zijn.' (Sura 2 vers 62; cf. 5:69).[/size]
[size=-1]Terwijl de Qur'an deze inclusieve houding vertolkt, bekritiseert hij het joodse en het christelijke exclusivisme jegens elkaar, ten tijde van Mohammeds verkondiging van de Islam. Hier zijn de betreffende verzen ;[/size]
[size=-1]Terwijl de Qur'an deze inclusieve houding vertolkt, bekritiseert hij het joodse en het christelijke exclusivisme jegens elkaar, ten tijde van Mohammeds verkondiging van de Islam. Hier zijn de betreffende verzen ;[/size]
[size=-1]'De Joden zeggen dat de Christenen geen geloofsbasis hebben. En de Christenen zeggen dat de Joden geen geloofsbasis hebben. Dit terwijl ze hetzelfde Boek lezen. (2:113) [/size]
[size=-1]'Zij zeggen dat niemand het paradijs zal binnengaan tenzij ze Jood zijn, of Christen. En zij nemen elk hun wensen voor waarheid.'[/size][size=-1] (2:111)[/size]
[size=-1]Het was op basis van dit Qur'anieke fundament dat de vroege Medinensische gemeenschap van Profeet Mohammed ten volle het bestaansrecht erkende van andere geloofsgemeenschappen en de principes van vreedzame coëxistentie vastlegde - waarnaar gewoonlijk verwezen wordt als het 'Charter van Medina'. Die principes waarborgden niet enkel de vrijheid van geloof en eredienst, maar ook morele, sociaal-politieke, en dus wettelijke zelfbepaling. [/size]
[size=-1]'Zij zeggen dat niemand het paradijs zal binnengaan tenzij ze Jood zijn, of Christen. En zij nemen elk hun wensen voor waarheid.'[/size][size=-1] (2:111)[/size]
[size=-1]Het was op basis van dit Qur'anieke fundament dat de vroege Medinensische gemeenschap van Profeet Mohammed ten volle het bestaansrecht erkende van andere geloofsgemeenschappen en de principes van vreedzame coëxistentie vastlegde - waarnaar gewoonlijk verwezen wordt als het 'Charter van Medina'. Die principes waarborgden niet enkel de vrijheid van geloof en eredienst, maar ook morele, sociaal-politieke, en dus wettelijke zelfbepaling. [/size]
[size=-1]Historisch gesproken heeft die houding de weg vrijgemaakt voor het moslimbeleid van de "beschermde minderheden", of de 'mensen van de Overeenkomst (dhimma)', en later voor het Osmaanse 'millet', of '(religieuze) natie' systeem, dat gedurende verschillende eeuwen tamelijk goed werkte.[/size]
[size=-1]Ten einde u een goed idee te geven van de algemene Osmaanse houding tegenover religieuze minderheden, zou ik willen verwijzen naar een decreet ('ferman') van Sultan Mehmet III. Zoals Bernhard Lewis aanstipt, "toont het duidelijk aan, welke de verplichtingen zijn van de moslimstaat tegenover de dhimmi's". Het document dateert van 1602.5[/size]
[size=-1]'In overeenstemming met wat de Almachtige God, de Heer der Werelden, bevolen heeft betreffende de gemeenschappen der Christenen en Joden, die de mensen van de dhimma zijn, in het duidelijke Boek, zijn hun bescherming en behoud en de veiligheid van hun leven en bezittingen een eeuwige collectieve plicht van het geheel der Moslims, en een noodzakelijke verplichting opgelegd aan alle regeerders en eerbare bestuurders in de Islam. Bijgevolg is het nodig en belangrijk dat mijn verheven en religieus geïnspireerde bezorgdheid erop gericht is dat ik verzeker dat overeenkomstig de edele Shari'a elk van die gemeenschappen, die takse aan mij betalen, in de dagen van mijn imperiale staat en de periode van gelukzaligheid in dit Kalifaat in vrede en gemoedsrust leven en hun eigen zaken kunnen beredderen; dat niemand hen daarin hindert, of een onderzoek zou uitlokken naar hun persoon of bezittingen, wat het gebod van God zou schenden en een overtreding zou zijn van de Heilige Wet van de Profeet'.[/size]
[size=-1]Het is belangrijk om hierbij op te merken dat de verplichting t.a.v. de Mensen van het Boek, die als plicht is vastgelegd door de Goddelijke Wet, niet alleen door de regeerder moet worden opgevolgd maar door iedere individuele Moslim. Het navolgen van de Wet is niet alleen een politieke verplichting maar tegelijk ook een ethische en religieuze plicht.[/size]
[size=-1]Het is belangrijk om hierbij op te merken dat de verplichting t.a.v. de Mensen van het Boek, die als plicht is vastgelegd door de Goddelijke Wet, niet alleen door de regeerder moet worden opgevolgd maar door iedere individuele Moslim. Het navolgen van de Wet is niet alleen een politieke verplichting maar tegelijk ook een ethische en religieuze plicht.[/size]
[size=-1]Gedurende de lange Osmaans-Turkse ervaring heeft het 'millet' systeem grondige veranderingen ondergaan. Vanaf de Tanzimat periode (1839: "Tanzimat Verklaring") is het geëvolueerd naar een soort van grondwettelijk burgerschap dat nu in moslimlanden unaniem wordt verdedigd, zelfs op theologische gronden.6[/size]
[size=-1]Zij die vertrouwd zijn met de inhoud van de Qur'an weten goed dat het Boek ons enkele duidelijke richtlijnen geeft waaruit algemene principes kunnen worden afgeleid in verband met pluralisme, dialoog, enz. [/size]
[size=-1]Vooreerst wordt Islam, in zijn primaire betekenis, vereenzelvigd met elke religie verkondigd en in de praktijk gebracht door de vroegere Boodschappers, waarvan de Qur'an zegt dat God tussen hen geen verschil ziet (2:285). [/size]
[size=-1]Tweedens, zoals reeds opgemerkt, wordt de veelheid van religies in de Qur'an als het resultaat gezien van een Goddelijk besluit (6:93 en 11:118). God zegt : [/size]
[size=-1]'Aan elk van uw geloofsgemeenschappen hebben wij een Wet en een Gedragsregel gegeven... zodat God U een proef kan afnemen. Wedijver dus met elkaar in goede werken. Naar God zult gij allen terugkeren’ (5:48). [/size]
[size=-1]Onderlinge wedijver in goede werken, dat vraagt God aan de gelovigen. Maar als onderlinge verstandhouding en samenwerking falen, dan mag dwang niet de alternatieve gedragswijze zijn. In die gevallen draagt de Qur'an aan Profeet Mohammed op het volgende te zeggen: 'Aan jullie behoort jullie religie en aan mij de mijne'(109:6).[/size] [size=-1]Ten derde lijkt de Qur'an de vrijheid van geloof te koppelen aan de aard van het geloof zélf. In een veel geciteerd vers wordt gesteld dat 'er geen dwang is in religie' (2:256), wat wordt begrepen als: andere religies moeten worden gerespecteerd en hun volgelingen mogen nooit gedwongen worden "binnen te komen". Als we dat vers begrijpen in het licht van de verzen die Abrahams existentiële zoektocht naar God vertellen (6:88-89), dan wordt het duidelijk dat religieus geloof alleen aanvaardbaar is voor God als het wordt beleden met kennis, in vrije wil en met liefde. Deze cognitieve, wils- en gevoelselementen van geloof werden in het bijzonder in de 'Hanafitisch-Maturiditische rechtsschool becommentarieerd en grondig uitgewerkt.7[/size]
Wat ik tot nu toe heb gezegd over de Qur'an en de moslimse historische ervaring geeft ons volgens mij een degelijke basis om het religieus pluralisme op een vrij positieve manier te benaderen. We moeten er echter aan denken dat ook het pluralisme zélf zijn grenzen heeft. [size=-1]Onderlinge wedijver in goede werken, dat vraagt God aan de gelovigen. Maar als onderlinge verstandhouding en samenwerking falen, dan mag dwang niet de alternatieve gedragswijze zijn. In die gevallen draagt de Qur'an aan Profeet Mohammed op het volgende te zeggen: 'Aan jullie behoort jullie religie en aan mij de mijne'(109:6).[/size] [size=-1]Ten derde lijkt de Qur'an de vrijheid van geloof te koppelen aan de aard van het geloof zélf. In een veel geciteerd vers wordt gesteld dat 'er geen dwang is in religie' (2:256), wat wordt begrepen als: andere religies moeten worden gerespecteerd en hun volgelingen mogen nooit gedwongen worden "binnen te komen". Als we dat vers begrijpen in het licht van de verzen die Abrahams existentiële zoektocht naar God vertellen (6:88-89), dan wordt het duidelijk dat religieus geloof alleen aanvaardbaar is voor God als het wordt beleden met kennis, in vrije wil en met liefde. Deze cognitieve, wils- en gevoelselementen van geloof werden in het bijzonder in de 'Hanafitisch-Maturiditische rechtsschool becommentarieerd en grondig uitgewerkt.7[/size]
[size=-1]Ten eerste hebben alle wereldreligies gemakkelijk herkenbare zelfbeelden gemaakt waarvan sommige elementen hun wortels hebben in de betreffende heilige Teksten. Laten we even het vraagstuk van de 'uniciteit' als een voorbeeld nemen. Er wordt gezegd dat de islamitische houding tegenover de 'Uniciteit van de Qur'an als het Woord van God' en de overtuiging dat Islam, als het laatst geopenbaarde geloof de meest perfecte en volledigste vorm is van alle theïstische religies, het moeilijk maakt voor het pluralisme. Ik ben de mening toegedaan dat een dergelijke houding, gebaseerd op de Qur'an (5:2), niet strijdig is met een realistische conceptievan pluralisme. Het is geen hinderpaal bijvoorbeeld op de weg naar een religieus pluralisme dat wordt gedefinieerd in de zin van erkenning, verdraagzaamheid en coëxistentie. In werkelijkheid ondersteunt ze dergelijk pluralisme en legt ze het als een verplichting op aan de Moslims, zoals ik kort hier voor heb gesteld. Maar ze ondersteunt geen relativistische opvatting over pluralisme, die stelt dat één religieus geloof even goed is als gelijk welk ander religieus geloof. Zulk relativisme wordt problematischer indien het vergezeld gaat van een moreel relativisme. Veel Moslims staan precies argwanend tegenover religieus pluralisme omdat zij vrezen dat het kan leiden tot een soort van ethisch relativisme of in alle geval tot morele onverschilligheid. Als een religie, zo stellen ze, om het even welke religie, geen probleem maakt van ontoelaatbaar gedrag dat door de Islam volledig wordt afgekeurd, moeten we dat dan als pluralistische verrijking beschouwen? Hoe kunnen we onze kinderen de vereiste religieuze en morele opvoeding geven, wanneer we het als zodanig beschouwen?[/size]
=[PraetoriaN]=
Legacy Member
[size=-1]Geloof in de uniciteit van sommige kenmerken van religie is niet 'uniek' voor de Islam. Het is zo goed als universeel. Het lijkt erop dat vanaf de 60-er jaren ongeveer, toen religieuze dialoog en pluralisme een nieuwe impuls kregen, de notie 'uniciteit' een unieke rol begon te spelen in het religieuze woordgebruik, vooral bij Katholieken. In vele officiële of semi-officiële katholieke publicaties vinden we verwijzingen naar de zelfs absolute 'uniciteit' van Jezus. Amper een jaar geleden, in het weekblad Newsweek,8 konden we een verklaring lezen van Paus Johannes-Paulus II, waarvan de bijdrage tot religieuze dialoog zeer wordt gewaardeerd. Hij stelt dat:[/size]
[size=-1]Ik zeg dat alles niet om te bekritiseren, verre van te verwijten, maar wél ten einde een quasi universeel gevoel, of idee of houding aan te wijzen tegenover het eigen Geloof. Dat brengt mij bij het vraagstuk van engagement en trouw waarover ik wat zou willen uitweiden. [/size]
[size=-1]Het lijkt me tamelijk vanzelfsprekend dat het eigen geloof en de eigen verplichtingen niet moeten worden achtergelaten om het religieuze pluralisme te erkennen, te verdedigen en zelfs aan te moedigen. Psychologisch gesproken, kunnen we zonder dit geloof en deze verplichtingen zelfs niet spreken van een religieuze persoonlijkheid of een religieuze gemeenschap. Pluralisme en religieuze dialoog beoefenen krijgen pas hun volledige betekenis indien het gebeurt tussen mensen die verplichtingen hebben aangegaan. In ernstige zaken zoals dialoog, zijn het de 'verplichtingen' en de standpunten die elkaar ontmoeten. Als mensen zonder een religieus geloof zoals ik het hier beschrijf, of mensen die onverschillig staan, zich aan dergelijke initiatieven interesseren, dan is het vooral uit sociaal-politieke, culturele of historische belangstelling. Ik ga akkoord met Paul Knitter, de Amerikaanse theoloog wanneer hij beschrijft hoe iemand een intense verhouding en trouw kan hebben tot zijn echtgenote en tegelijkertijd de waarheid en schoonheid van een andere vrouw kan waarderen. Trouw, inderdaad, brengt meer zekerheid in het huwelijksleven waardoor iemand onbevreesd waarheid en schoonheid kan appreciëren.9 Deze analogie is een goed voorbeeld om ons te tonen tot hoever de overgrote meerderheid van een geëngageerde gemeenschap kan gaan in de richting van religieus pluralisme; onze religie brengt 'Het' licht en 'De' waarheid, maar dat belet ons niet andere religies te waarderen, die énig licht en énige waarheid bezitten.[/size]
[size=-1]Misschien is het omwille van dezelfde reden(en) dat het filosofische idee van de 'pluralisme-stelling' niet zoveel aanhang heeft bij religieuze mensen. Dat stelt namelijk, zoals ik reeds eerder zei, dat de Goddelijke Realiteit zichzelf onthult in vele vormen en wegen die gelijkwaardig zijn. Indien je 'naar de top klimt', zo stellen deze 'eeuwige-wijsheid' denkers, dan kun je bijvoorbeeld zien dat elke 'weg' een positieve reactie is op de goddelijke aanwezigheid. Seyyed Hussein Nasr, de welbekende moslimdenker zegt dat pluralisme en religieuze dialoog niet mogelijk zijn voor gewone mensen, die niet in meer dan één religieus universum kunnen leven, omdat zij de inwendige, mystieke betekenis van religies niet kunnen aanvoelen en begrijpen.10 Slechts de 'uitverkorenen' zouden de Eenheid-in-de-veelheid kunnen waarderen.[/size]
[size=-1]In de geschiedenis van de Islam gaan de wortels van een milde versie van deze filosofische thesis terug tot Al-Farabi (10de eeuw). Hij gelooft dat, in tegenstelling tot de taal der filosofie, de taal van de Openbaring een symbolische taal is. Zij is het werk van de creatieve verbeelding (al-takhayyul). Sommige symbolische vormen zijn beter dan andere omdat zij de Waarheid (al-Haqq) op de best mogelijke manier reflecteren. Andere vormen hebben zich dan weer zover van de Waarheid verwijderd dat men nog nauwelijks kan zien welke waarheid zij symboliseren.11[/size]
[size=-1]Al-Farabi zegt ons niet wélke vorm welke religie vertegenwoordigt. Hij kan aan Islam denken als hij het heeft over de meest perfecte vorm, en aan afgodendienarij wanneer hij de andere, misschien zwakste vorm vermeldt. Tussen die twee uitersten bevinden zich vele andere symbolische vormen die religies vertegenwoordigen waarmee hij vertrouwd was. [/size][size=-1]Ibn al-Arabi (overleden in 1240) ontwikkelde dat idee en stond blijkbaar op het standpunt dat geen enkele religie ons een adekwaat begrip kan geven van de 'God-die-God-kent'; alle religies zijn benaderingen. Het lijkt erop dat Ibn Al-Arabi een zekere invloed heeft gehad op belangrijke Traditie-denkers (Traditie, met een grote T) en 'Eeuwige-wijsheids' filosofen zoals S.H. Nasr, René Guenon, Frithjof Schuon en anderen.[/size]
Deze filosofische thesis heeft haar verdiensten zowel als enkele ernstige tekorten waar ik hier niet kan over uitwijden. Het lijkt erop dat de belangrijkste uitgangspunten ervan (nl. dat God niet kan worden gekend, dat religies antwoorden zijn, enz.) over het algemeen aanvaard worden maar dat het voor de meeste gelovigen moeilijk is om één van de hoofdconclusies ervan te aanvaarden, namelijk dat 'het ene antwoord zo goed is als het andere , indien het wordt begrepen en met wijsheid benaderd.'
[size=-1]Vooraleer te besluiten moet ik nog één of twee punten behandelen die ook van belang zijn voor onze uiteenzetting. Er wordt gesteld dat 'Islam substantieel gebaseerd is op de Qur'an waarvan geloofd wordt dat hij, door openbaring vanwege God, overgemaakt is aan Profeet Mohammed'. Daarom wordt er ook vaak verwezen naar de Qur'an als 'ver-Woording' of 'ver-Schriftelijking' van God. Dit uitgangspunt heeft aanzienlijke gevolgen en het versterkt zienswijzen zoals een theonomisch wereldbeeld [het zedelijk karakter van handelingen is afhankelijk van Gods wil, NvdR], een op de gemeenschap gerichte (communitaristische) visie, de heerschappij van God enz.[/size]
[size=-1]Kunnen deze implicaties de uitdagingen van het pluralisme niet bemoeilijken of zelfs onmogelijk maken? Wel, alles hangt ervan af hoe we ze begrijpen en interpreteren. Indien ze begrepen worden in een 'fundamentalistische' zienswijze, als het ware, dan krijgen vooral sommige vormen van pluralisme geen kans om wortel te schieten.[/size]
[size=-1]Om het beknopt te formuleren: Islam, zoals ik daarnet gesteld heb, is een 'religie van het Boek'. Het belang van het Boek in het individuele en collectieve leven van de Moslims (met inbegrip van hun sociale, economische en politieke activiteiten) staat buiten kijf.[/size]
[size=-1]De Qur'an - het hoeft niet gezegd - is géén boek over sociale of economische theorieën of systemen. Toch is de Qur'an een bron van inspiratie voor de levenservaringen die ik zojuist heb vermeld. Het rechtstreeks afleiden evenwel van een sociaal, politiek of economisch systeem is één ding, en het aanwenden van het Boek als een gids of bron is iets héél anders. Deze laatste houding hoeft ons niet te verhinderen de originele sociaal-culturele realiteit te zien tot dewelke de Tekst oorspronkelijk gericht was. Eén van de eerste doelstellingen van de Tekst is een diep en sterk Godsbesef te creëren in het individuele bewustzijn en de gelovige man of vrouw de wereld te laten zien doorheen dàt besef.[/size]
[size=-1]Tweedens, is de andere centrale doelstelling van de Qur'an, zoals Fazlur Rahman het stelt:12 een levensvatbare maatschappelijke orde op aarde in te stellen die op een rechtvaardige en morele manier is uitgebouwd.' Het Boek vraagt de gelovigen (de umma) te werken aan het vestigen van het goede en de uitschakeling van het kwaad. De beste gemeenschap is degene die zich in het geluk-brengende midden situeert [nl. tussen de extremen, toevoeging van de vertaler] en aldus getuigenis aflegt aan de mensheid (2:143, 3:110, 4:135, 49:10). De Qur'an beklemtoont sociale zachtmoedigheid, het morele weefsel van het maatschappelijk leven, met inbegrip van het politieke aspect ervan, dat ook dient ontworpen te worden overeenkomstig de Morele Wet. Dat is de betekenis van een op de gemeenschap georiënteerde maatschappijvisie, die sociale deugd vereist en een sterk verantwoordelijkheids- en plichtsbesef. Betekent dit dat de Tekst de individualiteit ontkent en eventueel het 'recht' onderwerpt aan het 'goede' in het maatschappelijke leven?[/size] [size=-1]Ik denk van niet. Dergelijke duidelijke distincties worden meestal gemaakt in de boeken over moraalfilosofie. Vanuit het Qur'anieke standpunt vormt het verzekeren van de individuele rechten de morele fundering van het gemeenschapsleven. In een samenleving waar de individuele rechten systematisch met de voeten worden getreden, zal de gemeenschapsdimensie van het ethisch leven weinig groeikansen krijgen. In de moslimwereld zijn er ernstige mensenrechtenproblemen en de heersende klassen zijn er eerder autoritair. Religie echter als een maatschappelijk gegeven is slechts gedeeltelijk verantwoordelijk voor die situatie. De wortels van dit probleem van autoritair bestuur moeten in de eerste plaats gezocht worden in de heersende politieke cultuur, in de ondraaglijke economische situatie, in het web van internationale betrekkingen en pas dan, misschien, in het moderne Islamitische denken en handelen.[/size]
[size=-1]Met andere woorden: religieus pluralisme kan maar in rekening worden gebracht samen in combinatie met alle andere betekenisvolle sociale factoren. In een samenleving waar (a) de rechtsstaat en de sociale rechtvaardigheid worden erkend, (b) de vraag naar democratische deelname aan het bestuur wordt beantwoord, (c) aan iedereen een brede waaier van sociale rollen wordt toegewezen, (d) geweld systematisch wordt verminderd en (e) er tenslotte een algemene politieke cultuur van constructieve conflictbeheersing bestaat, zullen religie en het religieuze leven de kans krijgen meer religieus te worden en minder politiek, ideologisch en dergelijke. Als een land echter geen pluralistisch grondwettelijk kader heeft, geen politieke cultuur, geen rechtvaardig sociaal-economisch systeem, dan kan het nooit een religieus pluralisme ontwikkelen, zelfs indien er liberale tendensen zijn in het religieuze leven. [/size]
[size=-1]We weten dat de moderne Islam vele liberale pogingen heeft gekend op religieus gebied, vanaf het midden der 19e eeuw. De beweging, opgestart door de Osmaanse Jonge Turken omstreeks 1860;13 de zogenaamde modernistische tendens, vertegenwoordigd door persoonlijkeden als Shah Waliyyullah Dehlevî en Seyyed Ahmed Khan, op het Indische subcontinent; Jamaluddin al Afghanî en Muhammad Abduh, in Egypte; Said Halim Pasha, Mehmet Âkif en anderen in Turkije: zij hadden allen sterke liberale en bevrijdende elementen in hun ideeën en gedachten. Zij mislukten echter allen op de ene of andere manier, of bereikten tenminste niet het verhoopte peil. De redenen voor dat falen waren talrijk: het bestaan van een sterk conservatieve, zelfs reactionaire impuls; het misbruiken van religie voor wereldlijke doeleinden; een antidemocratische politieke structuur; militaire interventies en het ontbreken van liberale opvoedingsinstituten. Westers etnocentrisme, een imperialistische internationale politiek en christelijke zendingsactiviteiten hebben nog zout in de wonde gestrooid. Al die factoren samen droegen op hun beurt bij tot de opkomst van de zogenaamde 'politieke Islam', met zijn ondertussen welbekende agenda, waarvan de belangrijkste thema's meer politiek dan religieus zijn: religiositeit in de zin van morele en religieuze gevoeligheid en bewustzijn ('taqwa' zoals het in de Qur'an wordt genoemd), is niet altijd overvloedig aanwezig - zoals we soms wat naïefweg veronderstellen.[/size]
[size=-1]Toch ben ik niet pessimistisch. De behoefte aan een levensvatbare democratie en sociaal-economische rechtvaardigheid is dringend. Het aantal moslimintellectuelen neemt toe. Zij zijn zich ook bewust - gelukkig maar - van de westerse successen en mislukkingen. Velen van hen lijken zich nu te realiseren dat het oplossen van tenminste sommige van die dringende problemen maar kan verlopen langs een weg die zich uitstrekt tussen een eerder abstract en formeel liberalisme en een verstikkend, regressief communitarisme. Met de goed-gevestigde Islamitische waarden in gedachten, én de resultaten van moderne wetenschap en filosofie, moeten de moslimintellectuelen een nieuw begrip ontwikkelen van wat men "een communitaristisch liberalisme" zou kunnen noemen. Bij die onderneming moeten zij pogen volkomen vertrouwd te zijn met de westerse ervaring, met inbegrip van de christelijke dimensies ervan, ten einde daarvan te leren, enerzijds, én niet dezelfde fouten te herhalen, anderzijds. Persoonlijk sluit ik mij aan bij westerse denkers die aan het christendom verwijten dat het, in het bijzonder vanaf de Verlichting, niet voldoende inspanningen heeft geleverd om de rationele, wetenschappelijke en liberale waarden te combineren met de ethisch-religieuze waarden van religie.[/size]
[size=-1]Zij moeten uiteraard nog vele andere taken uitvoeren. Bijvoorbeeld, een grote inspanning leveren om een sociaal-politiek klimaat te scheppen waarin dialoog en 'communicatief handelen' (in de bekende terminologie van Jürgen Habermas) kunnen plaatsvinden zonder angst voor repressie. Alleen op die manier wordt het nieuw cultiveren mogelijk van de publieke ruimte waarin een pluraliteit van alle soorten elkaar kunnen ontmoeten.. Dat cultiveren zal op zijn beurt het praktische leven verrijken, dat zijn eigen, speciale logica lijkt te bezitten. De meeste goede veranderingen komen tot stand, niet als het resultaat van goed gedefinieerde en hardnekkig nagevolgde projecten maar haast als toevallige bijproducten van het praktische leven, of de 'Lebenswelt'. Vele islamitische bewegingen, bijvoorbeeld, beschouwden het meer-partijensysteem, met verschillende programma's, als iets onislamitisch, of zelfs als anti-islamitisch. Maar vandaag de dag willen zijzelf als politieke partijen worden aanvaard en geregistreerd.[/size]
[size=-1]In alle grote tradities zijn een nieuw begrip en nieuwe interpretatie van de bronnen en van de rijke historische ervaring onontbeerlijk. Wegens vele historische en politieke redenen zijn in alle culturen de elementen die dialoog, pluralisme en gemeenschapszin bevorderen, verwaarloosd gebleven. Nu moeten ook zij op de voorgrond worden gebracht. [/size]
[size=-1]Hier kan een dubbele beweging nuttig zijn: vertrekkend van de realiteit en de echte problemen naar de bronnen, enerzijds, en van die bronnen weerom naar de realiteit, anderzijds. Met andere woorden: de inductieve en de deductieve methode moeten samen worden gebruikt. Terwijl we dit doen moeten we eraan denken dat alle nuttige methodes in historische, culturele, taalkundige, literaire en filosofische studies een bijdrage kunnen leveren - en dat ze dat ook metterdaad doen. Zowel de zogenaamde hegemonische religieuze rede als het religieuze essentialisme moeten het onderwerp zijn van deze omvattende wetenschappelijke benadering. Ik ben ervan overtuigd dat de resultaten van de wetenschappelijke inzet het pad zullen effenen voor het verwijderen van vele naïeve en irrationele geloofsopvattingen, ongegronde vooroordelen en vele ideeën die eerder traditioneel en historisch dan religieus zijn. [/size]
[size=-1]Als dat gebeurt, zal het de weg vrijmaken voor intern pluralisme, d.w.z. pluralisme in het eigen huis - wat levensnoodzakelijk is in vele zogenaamde ontwikkelingslanden. Ik wens dat uitdrukkelijk te benadrukken. Historisch gesproken, bijvoorbeeld, is de moslimhouding tegenover andere religies meestal veel toleranter geweest dan tegenover interne verschillen. Het destructieve effect ervan was wellicht niet zo groot in periodes dat sociale gelijkvormigheid de overhand had. In onze multireligieuze en multiculturele tijd, echter, zou de mentale openheid en gevoeligheid voor pluralisme thuis moeten beginnen groeien. Natuurlijk zijn divergenties niet in alle omstandigheden aanvaardbaar, en hoeven ze dat misschien ook niet te zijn. Geen enkele ernstige Moslim is bereid te aanvaarden, bijvoorbeeld, dat een mening als Islamitisch wordt voorgesteld als ze niet kan toegelicht en verdedigd worden op rationele en tekstuele gronden (tekstueel, in een zeer brede zin, met inbegrip van een substantieel deel van de traditie). [/size]
[size=-1]Desalniettemin, moet er meer aanmoeding en ruimte gaan naar vernieuwingen en nieuwe benaderingen, zelfs indien ze de studie beogen met behulp van moderne wetenschappelijke middelen van fundamentele bronnen, met inbegrip van de Qur'an. Het is op dit terrein dat sommige moslimintellectuelen geconfronteerd worden met verontrustende reacties afkomstig uit niet-verlichte, conservatieve en traditionalistische sectoren van de Moslimgemeenschap (umma) Maar zelfs in zulke maatschappelijke omstandigheden heeft de moslimwereld nood aan méér rationele argumenten, méér vrijheid en méér democratie, onder de hoede van de rechtsstaat zonder dewelke geen enkele vorm van pluralisme enige groeikans heeft.[/size]
Professor Mehmet S. Aydin
[size=-1]'Christus absoluut oorspronkelijk en absoluut uniek is. Indien hij slechts een wijze man zou zijn zoals Socrates, slechts een Profeet zoals Mohammed of slechts een Verlichte zoals de Boeddha, dan zou Hij ongetwijfeld niet zijn wat Hij is.'[/size]
[size=-1]Het overheersende moslimdiscours verschilt niet veel van de bedoeling en de geest van deze verklaring. Gewoon door het woord "Christus" in het citaat te vervangen door "de Qur'an" of "Mohammed" en exact dezelfde vorm te gebruiken, kan een Moslim gemakkelijk een gelijkaardige retoriek ontwikkelen, nl.: 'Als de Qur'an slechts een wijsheidsverhaal zou zijn zoals het Nieuwe Testament,...' enz.[/size]
[size=-1]Ik denk niet dat het noodzakelijk is veel tijd te besteden aan het uitleggen van het unieke karakter van de joodse religie. Zelfs enkele joodse vrijdenkers geloven eerlijk dat het Judaïsme de meest volledige goddelijke onthulling was aan een particulier volk - een volk met een absoluut unieke historische missie.[/size] [size=-1]Het overheersende moslimdiscours verschilt niet veel van de bedoeling en de geest van deze verklaring. Gewoon door het woord "Christus" in het citaat te vervangen door "de Qur'an" of "Mohammed" en exact dezelfde vorm te gebruiken, kan een Moslim gemakkelijk een gelijkaardige retoriek ontwikkelen, nl.: 'Als de Qur'an slechts een wijsheidsverhaal zou zijn zoals het Nieuwe Testament,...' enz.[/size]
[size=-1]Ik zeg dat alles niet om te bekritiseren, verre van te verwijten, maar wél ten einde een quasi universeel gevoel, of idee of houding aan te wijzen tegenover het eigen Geloof. Dat brengt mij bij het vraagstuk van engagement en trouw waarover ik wat zou willen uitweiden. [/size]
[size=-1]Het lijkt me tamelijk vanzelfsprekend dat het eigen geloof en de eigen verplichtingen niet moeten worden achtergelaten om het religieuze pluralisme te erkennen, te verdedigen en zelfs aan te moedigen. Psychologisch gesproken, kunnen we zonder dit geloof en deze verplichtingen zelfs niet spreken van een religieuze persoonlijkheid of een religieuze gemeenschap. Pluralisme en religieuze dialoog beoefenen krijgen pas hun volledige betekenis indien het gebeurt tussen mensen die verplichtingen hebben aangegaan. In ernstige zaken zoals dialoog, zijn het de 'verplichtingen' en de standpunten die elkaar ontmoeten. Als mensen zonder een religieus geloof zoals ik het hier beschrijf, of mensen die onverschillig staan, zich aan dergelijke initiatieven interesseren, dan is het vooral uit sociaal-politieke, culturele of historische belangstelling. Ik ga akkoord met Paul Knitter, de Amerikaanse theoloog wanneer hij beschrijft hoe iemand een intense verhouding en trouw kan hebben tot zijn echtgenote en tegelijkertijd de waarheid en schoonheid van een andere vrouw kan waarderen. Trouw, inderdaad, brengt meer zekerheid in het huwelijksleven waardoor iemand onbevreesd waarheid en schoonheid kan appreciëren.9 Deze analogie is een goed voorbeeld om ons te tonen tot hoever de overgrote meerderheid van een geëngageerde gemeenschap kan gaan in de richting van religieus pluralisme; onze religie brengt 'Het' licht en 'De' waarheid, maar dat belet ons niet andere religies te waarderen, die énig licht en énige waarheid bezitten.[/size]
[size=-1]Misschien is het omwille van dezelfde reden(en) dat het filosofische idee van de 'pluralisme-stelling' niet zoveel aanhang heeft bij religieuze mensen. Dat stelt namelijk, zoals ik reeds eerder zei, dat de Goddelijke Realiteit zichzelf onthult in vele vormen en wegen die gelijkwaardig zijn. Indien je 'naar de top klimt', zo stellen deze 'eeuwige-wijsheid' denkers, dan kun je bijvoorbeeld zien dat elke 'weg' een positieve reactie is op de goddelijke aanwezigheid. Seyyed Hussein Nasr, de welbekende moslimdenker zegt dat pluralisme en religieuze dialoog niet mogelijk zijn voor gewone mensen, die niet in meer dan één religieus universum kunnen leven, omdat zij de inwendige, mystieke betekenis van religies niet kunnen aanvoelen en begrijpen.10 Slechts de 'uitverkorenen' zouden de Eenheid-in-de-veelheid kunnen waarderen.[/size]
[size=-1]In de geschiedenis van de Islam gaan de wortels van een milde versie van deze filosofische thesis terug tot Al-Farabi (10de eeuw). Hij gelooft dat, in tegenstelling tot de taal der filosofie, de taal van de Openbaring een symbolische taal is. Zij is het werk van de creatieve verbeelding (al-takhayyul). Sommige symbolische vormen zijn beter dan andere omdat zij de Waarheid (al-Haqq) op de best mogelijke manier reflecteren. Andere vormen hebben zich dan weer zover van de Waarheid verwijderd dat men nog nauwelijks kan zien welke waarheid zij symboliseren.11[/size]
[size=-1]Al-Farabi zegt ons niet wélke vorm welke religie vertegenwoordigt. Hij kan aan Islam denken als hij het heeft over de meest perfecte vorm, en aan afgodendienarij wanneer hij de andere, misschien zwakste vorm vermeldt. Tussen die twee uitersten bevinden zich vele andere symbolische vormen die religies vertegenwoordigen waarmee hij vertrouwd was. [/size][size=-1]Ibn al-Arabi (overleden in 1240) ontwikkelde dat idee en stond blijkbaar op het standpunt dat geen enkele religie ons een adekwaat begrip kan geven van de 'God-die-God-kent'; alle religies zijn benaderingen. Het lijkt erop dat Ibn Al-Arabi een zekere invloed heeft gehad op belangrijke Traditie-denkers (Traditie, met een grote T) en 'Eeuwige-wijsheids' filosofen zoals S.H. Nasr, René Guenon, Frithjof Schuon en anderen.[/size]
Deze filosofische thesis heeft haar verdiensten zowel als enkele ernstige tekorten waar ik hier niet kan over uitwijden. Het lijkt erop dat de belangrijkste uitgangspunten ervan (nl. dat God niet kan worden gekend, dat religies antwoorden zijn, enz.) over het algemeen aanvaard worden maar dat het voor de meeste gelovigen moeilijk is om één van de hoofdconclusies ervan te aanvaarden, namelijk dat 'het ene antwoord zo goed is als het andere , indien het wordt begrepen en met wijsheid benaderd.'
[size=-1]Vooraleer te besluiten moet ik nog één of twee punten behandelen die ook van belang zijn voor onze uiteenzetting. Er wordt gesteld dat 'Islam substantieel gebaseerd is op de Qur'an waarvan geloofd wordt dat hij, door openbaring vanwege God, overgemaakt is aan Profeet Mohammed'. Daarom wordt er ook vaak verwezen naar de Qur'an als 'ver-Woording' of 'ver-Schriftelijking' van God. Dit uitgangspunt heeft aanzienlijke gevolgen en het versterkt zienswijzen zoals een theonomisch wereldbeeld [het zedelijk karakter van handelingen is afhankelijk van Gods wil, NvdR], een op de gemeenschap gerichte (communitaristische) visie, de heerschappij van God enz.[/size]
[size=-1]Kunnen deze implicaties de uitdagingen van het pluralisme niet bemoeilijken of zelfs onmogelijk maken? Wel, alles hangt ervan af hoe we ze begrijpen en interpreteren. Indien ze begrepen worden in een 'fundamentalistische' zienswijze, als het ware, dan krijgen vooral sommige vormen van pluralisme geen kans om wortel te schieten.[/size]
[size=-1]Om het beknopt te formuleren: Islam, zoals ik daarnet gesteld heb, is een 'religie van het Boek'. Het belang van het Boek in het individuele en collectieve leven van de Moslims (met inbegrip van hun sociale, economische en politieke activiteiten) staat buiten kijf.[/size]
[size=-1]De Qur'an - het hoeft niet gezegd - is géén boek over sociale of economische theorieën of systemen. Toch is de Qur'an een bron van inspiratie voor de levenservaringen die ik zojuist heb vermeld. Het rechtstreeks afleiden evenwel van een sociaal, politiek of economisch systeem is één ding, en het aanwenden van het Boek als een gids of bron is iets héél anders. Deze laatste houding hoeft ons niet te verhinderen de originele sociaal-culturele realiteit te zien tot dewelke de Tekst oorspronkelijk gericht was. Eén van de eerste doelstellingen van de Tekst is een diep en sterk Godsbesef te creëren in het individuele bewustzijn en de gelovige man of vrouw de wereld te laten zien doorheen dàt besef.[/size]
[size=-1]Tweedens, is de andere centrale doelstelling van de Qur'an, zoals Fazlur Rahman het stelt:12 een levensvatbare maatschappelijke orde op aarde in te stellen die op een rechtvaardige en morele manier is uitgebouwd.' Het Boek vraagt de gelovigen (de umma) te werken aan het vestigen van het goede en de uitschakeling van het kwaad. De beste gemeenschap is degene die zich in het geluk-brengende midden situeert [nl. tussen de extremen, toevoeging van de vertaler] en aldus getuigenis aflegt aan de mensheid (2:143, 3:110, 4:135, 49:10). De Qur'an beklemtoont sociale zachtmoedigheid, het morele weefsel van het maatschappelijk leven, met inbegrip van het politieke aspect ervan, dat ook dient ontworpen te worden overeenkomstig de Morele Wet. Dat is de betekenis van een op de gemeenschap georiënteerde maatschappijvisie, die sociale deugd vereist en een sterk verantwoordelijkheids- en plichtsbesef. Betekent dit dat de Tekst de individualiteit ontkent en eventueel het 'recht' onderwerpt aan het 'goede' in het maatschappelijke leven?[/size] [size=-1]Ik denk van niet. Dergelijke duidelijke distincties worden meestal gemaakt in de boeken over moraalfilosofie. Vanuit het Qur'anieke standpunt vormt het verzekeren van de individuele rechten de morele fundering van het gemeenschapsleven. In een samenleving waar de individuele rechten systematisch met de voeten worden getreden, zal de gemeenschapsdimensie van het ethisch leven weinig groeikansen krijgen. In de moslimwereld zijn er ernstige mensenrechtenproblemen en de heersende klassen zijn er eerder autoritair. Religie echter als een maatschappelijk gegeven is slechts gedeeltelijk verantwoordelijk voor die situatie. De wortels van dit probleem van autoritair bestuur moeten in de eerste plaats gezocht worden in de heersende politieke cultuur, in de ondraaglijke economische situatie, in het web van internationale betrekkingen en pas dan, misschien, in het moderne Islamitische denken en handelen.[/size]
[size=-1]Met andere woorden: religieus pluralisme kan maar in rekening worden gebracht samen in combinatie met alle andere betekenisvolle sociale factoren. In een samenleving waar (a) de rechtsstaat en de sociale rechtvaardigheid worden erkend, (b) de vraag naar democratische deelname aan het bestuur wordt beantwoord, (c) aan iedereen een brede waaier van sociale rollen wordt toegewezen, (d) geweld systematisch wordt verminderd en (e) er tenslotte een algemene politieke cultuur van constructieve conflictbeheersing bestaat, zullen religie en het religieuze leven de kans krijgen meer religieus te worden en minder politiek, ideologisch en dergelijke. Als een land echter geen pluralistisch grondwettelijk kader heeft, geen politieke cultuur, geen rechtvaardig sociaal-economisch systeem, dan kan het nooit een religieus pluralisme ontwikkelen, zelfs indien er liberale tendensen zijn in het religieuze leven. [/size]
[size=-1]We weten dat de moderne Islam vele liberale pogingen heeft gekend op religieus gebied, vanaf het midden der 19e eeuw. De beweging, opgestart door de Osmaanse Jonge Turken omstreeks 1860;13 de zogenaamde modernistische tendens, vertegenwoordigd door persoonlijkeden als Shah Waliyyullah Dehlevî en Seyyed Ahmed Khan, op het Indische subcontinent; Jamaluddin al Afghanî en Muhammad Abduh, in Egypte; Said Halim Pasha, Mehmet Âkif en anderen in Turkije: zij hadden allen sterke liberale en bevrijdende elementen in hun ideeën en gedachten. Zij mislukten echter allen op de ene of andere manier, of bereikten tenminste niet het verhoopte peil. De redenen voor dat falen waren talrijk: het bestaan van een sterk conservatieve, zelfs reactionaire impuls; het misbruiken van religie voor wereldlijke doeleinden; een antidemocratische politieke structuur; militaire interventies en het ontbreken van liberale opvoedingsinstituten. Westers etnocentrisme, een imperialistische internationale politiek en christelijke zendingsactiviteiten hebben nog zout in de wonde gestrooid. Al die factoren samen droegen op hun beurt bij tot de opkomst van de zogenaamde 'politieke Islam', met zijn ondertussen welbekende agenda, waarvan de belangrijkste thema's meer politiek dan religieus zijn: religiositeit in de zin van morele en religieuze gevoeligheid en bewustzijn ('taqwa' zoals het in de Qur'an wordt genoemd), is niet altijd overvloedig aanwezig - zoals we soms wat naïefweg veronderstellen.[/size]
[size=-1]Toch ben ik niet pessimistisch. De behoefte aan een levensvatbare democratie en sociaal-economische rechtvaardigheid is dringend. Het aantal moslimintellectuelen neemt toe. Zij zijn zich ook bewust - gelukkig maar - van de westerse successen en mislukkingen. Velen van hen lijken zich nu te realiseren dat het oplossen van tenminste sommige van die dringende problemen maar kan verlopen langs een weg die zich uitstrekt tussen een eerder abstract en formeel liberalisme en een verstikkend, regressief communitarisme. Met de goed-gevestigde Islamitische waarden in gedachten, én de resultaten van moderne wetenschap en filosofie, moeten de moslimintellectuelen een nieuw begrip ontwikkelen van wat men "een communitaristisch liberalisme" zou kunnen noemen. Bij die onderneming moeten zij pogen volkomen vertrouwd te zijn met de westerse ervaring, met inbegrip van de christelijke dimensies ervan, ten einde daarvan te leren, enerzijds, én niet dezelfde fouten te herhalen, anderzijds. Persoonlijk sluit ik mij aan bij westerse denkers die aan het christendom verwijten dat het, in het bijzonder vanaf de Verlichting, niet voldoende inspanningen heeft geleverd om de rationele, wetenschappelijke en liberale waarden te combineren met de ethisch-religieuze waarden van religie.[/size]
[size=-1]Zij moeten uiteraard nog vele andere taken uitvoeren. Bijvoorbeeld, een grote inspanning leveren om een sociaal-politiek klimaat te scheppen waarin dialoog en 'communicatief handelen' (in de bekende terminologie van Jürgen Habermas) kunnen plaatsvinden zonder angst voor repressie. Alleen op die manier wordt het nieuw cultiveren mogelijk van de publieke ruimte waarin een pluraliteit van alle soorten elkaar kunnen ontmoeten.. Dat cultiveren zal op zijn beurt het praktische leven verrijken, dat zijn eigen, speciale logica lijkt te bezitten. De meeste goede veranderingen komen tot stand, niet als het resultaat van goed gedefinieerde en hardnekkig nagevolgde projecten maar haast als toevallige bijproducten van het praktische leven, of de 'Lebenswelt'. Vele islamitische bewegingen, bijvoorbeeld, beschouwden het meer-partijensysteem, met verschillende programma's, als iets onislamitisch, of zelfs als anti-islamitisch. Maar vandaag de dag willen zijzelf als politieke partijen worden aanvaard en geregistreerd.[/size]
[size=-1]In alle grote tradities zijn een nieuw begrip en nieuwe interpretatie van de bronnen en van de rijke historische ervaring onontbeerlijk. Wegens vele historische en politieke redenen zijn in alle culturen de elementen die dialoog, pluralisme en gemeenschapszin bevorderen, verwaarloosd gebleven. Nu moeten ook zij op de voorgrond worden gebracht. [/size]
[size=-1]Hier kan een dubbele beweging nuttig zijn: vertrekkend van de realiteit en de echte problemen naar de bronnen, enerzijds, en van die bronnen weerom naar de realiteit, anderzijds. Met andere woorden: de inductieve en de deductieve methode moeten samen worden gebruikt. Terwijl we dit doen moeten we eraan denken dat alle nuttige methodes in historische, culturele, taalkundige, literaire en filosofische studies een bijdrage kunnen leveren - en dat ze dat ook metterdaad doen. Zowel de zogenaamde hegemonische religieuze rede als het religieuze essentialisme moeten het onderwerp zijn van deze omvattende wetenschappelijke benadering. Ik ben ervan overtuigd dat de resultaten van de wetenschappelijke inzet het pad zullen effenen voor het verwijderen van vele naïeve en irrationele geloofsopvattingen, ongegronde vooroordelen en vele ideeën die eerder traditioneel en historisch dan religieus zijn. [/size]
[size=-1]Als dat gebeurt, zal het de weg vrijmaken voor intern pluralisme, d.w.z. pluralisme in het eigen huis - wat levensnoodzakelijk is in vele zogenaamde ontwikkelingslanden. Ik wens dat uitdrukkelijk te benadrukken. Historisch gesproken, bijvoorbeeld, is de moslimhouding tegenover andere religies meestal veel toleranter geweest dan tegenover interne verschillen. Het destructieve effect ervan was wellicht niet zo groot in periodes dat sociale gelijkvormigheid de overhand had. In onze multireligieuze en multiculturele tijd, echter, zou de mentale openheid en gevoeligheid voor pluralisme thuis moeten beginnen groeien. Natuurlijk zijn divergenties niet in alle omstandigheden aanvaardbaar, en hoeven ze dat misschien ook niet te zijn. Geen enkele ernstige Moslim is bereid te aanvaarden, bijvoorbeeld, dat een mening als Islamitisch wordt voorgesteld als ze niet kan toegelicht en verdedigd worden op rationele en tekstuele gronden (tekstueel, in een zeer brede zin, met inbegrip van een substantieel deel van de traditie). [/size]
[size=-1]Desalniettemin, moet er meer aanmoeding en ruimte gaan naar vernieuwingen en nieuwe benaderingen, zelfs indien ze de studie beogen met behulp van moderne wetenschappelijke middelen van fundamentele bronnen, met inbegrip van de Qur'an. Het is op dit terrein dat sommige moslimintellectuelen geconfronteerd worden met verontrustende reacties afkomstig uit niet-verlichte, conservatieve en traditionalistische sectoren van de Moslimgemeenschap (umma) Maar zelfs in zulke maatschappelijke omstandigheden heeft de moslimwereld nood aan méér rationele argumenten, méér vrijheid en méér democratie, onder de hoede van de rechtsstaat zonder dewelke geen enkele vorm van pluralisme enige groeikans heeft.[/size]
Professor Mehmet S. Aydin
Deus ex Machina
Legacy Member
guy666 zei:
ahahahahahahahahahahahahahahahahhahahaha
sorry ik kom niet meer bij.
ge maakt toch een grapje hoop ik, want die post is toch zo duidelijk dat ieder kind het begrijpt.
wtf heeft darwin hier mee te zien.
Ghost zegt dat vreemdelingen evenveel rechten verdienen, maar dat het in de werkelijkheid niet zo is, waarop ik zeg dat de werkelijkheid verschillend is van wat wenselijk is. zoals in een vaststelling. Wat heeft dit met de evolutieleer te zien, tis een ethische vraag
had ik een graf, ik draaide me ook al een paar keer.
Het archief is een bevroren moment uit een vorige versie van dit forum, met andere regels en andere bazen. Deze posts weerspiegelen op geen enkele manier onze huidige ideeën, waarden of wereldbeelden en zijn op sommige plaatsen gecensureerd wegens ontoelaatbaar. Veel zijn in een andere tijdsgeest gemaakt, al dan niet ironisch - zoals in het ironische subforum Off-Topic - en zouden op dit moment niet meer gepost (mogen) worden. Toch bieden we dit archief nog graag aan als informatiedatabank en naslagwerk. Lees er hier meer over of start een gesprek met anderen.