(Wishfull thinking ik weet dat) Van het groenboek naar de Titanic
We schrijven anno 7 januari 2010. Michel Daerden, PS'er en toenmalig minister van Pensioenen, staat in de Belgische Senaat. Daar begint het verhaal dat later legendarisch wordt: eerst een groenboek, daarna een witboek. De officiële pensioenconferentie mondde op 25 maart 2010 daadwerkelijk uit in een Groenboek. Dat moest de problemen en fundamentele vragen rond onze pensioenen in kaart brengen. Het aangekondigde Witboek zou vervolgens de concrete voorstellen aan de regering bevatten.
Dus zeer kort samengevat:
Groenboek: Hier is de pensioenshitshow en dit zijn de +honderd problemen
Witboek: Wat we eraan gaan doen
Daerden: „Ik presenteer eerst een groenboek… en daarna een witboek…
hihihi (scheelzat).”
Historische realiteit: het tweede deel bleef (vooral) een belofte. Dit is een Belgische ziekte geworden. We zijn meesters in het bestellen van studies, commissies, expertengroepen, groenboeken, witboeken, startnota's, supernota's en finale supernota's. We diagnosticeren onszelf al decennia met chirurgische precisie.
Vergrijzing. Pensioendruk. Staatsschuld. Structurele tekorten. Lage werkzaamheid in bepaalde groepen. Een staatsstructuur waarin iedereen bevoegd is en niemand eindverantwoordelijk.
We weten het. Iedereen weet het. En toch speelt het orkest verder.
Want dit is niet langer retoriek. België zit sinds juli 2024 in de Europese buitensporigtekortprocedure. De Raad legde België in juni 2025 een correctietraject op met als doel het buitensporige tekort tegen 2029 te beëindigen. De Europese Commissie noteerde in juni 2026 wel voldoende actie om de procedure voorlopig in de wachtstand te houden, maar tegelijk steeg de Belgische overheidsschuld van 103,9% van het bbp eind 2024 naar 107,9% eind 2025. Zonder bijkomend beleid verwacht de Commissie 112,8% in 2027.
Misschien moeten we daarom eindelijk een taboe durven bespreken. Waarom zou in België nog een federale regering gevormd mogen worden zonder een bindend hervormingscharter?Geen verkiezingsfolder. Geen regeerakkoord van tweehonderd pagina's waarin elke partij haar "overwinning" kan onderlijnen.
Een charter met meetbare doelstellingen voor eender welke regering.
Dit is het tekort dat u tegen die datum bereikt.
Dit is het traject van de staatsschuld.
Dit is hoe u de gevolgen van de vergrijzing financiert.
Dit is de stijging van de werkzaamheidsgraad die u moet realiseren.
Dit zijn de pensioenhervormingen.
Getallen. Data. Deadlines. Verantwoordelijken.
En laat de uitvoering extern en onafhankelijk controleren. Door een versterkt Belgisch begrotingsorgaan, de Europese Commissie of een combinatie daarvan. En als partijen na zes maanden nog altijd geen regering kunnen/willen vormen?
Dan niet letterlijk: „Europa neemt België over.” Dat mechanisme bestaat juridisch niet(volgens mij).
Maar maak er voor de toekomst een automatische noodprocedure van: na zes maanden politieke blokkering treedt een vooraf wettelijk vastgelegd Europees gecontroleerd budgettair en hervormingstraject in werking.
Geen eindeloze blanco cheque meer voor >600 dagen politieke stilstand!!!
De Griekse les is namelijk niet dat Europa Brussel op een ochtend met tanks binnenrijdt en de sleutels van het parlement afpakt. De echte les is veel onaangenamer: wanneer een euroland uiteindelijk financiële noodsteun nodig heeft, kan die steun gepaard gaan met strikte economische condities en verplichte (pijnlijke) hervormingen. De vraag is dus niet of we graag hervormen. De vraag is: doen we het zelf, terwijl we nog keuzes hebben? Of wachten we op een mirakel of ....?
Nog een groenboek.
Nog een witboek.
Nog een commissie.
Nog een verkiezing.
Nog > zeshonderd dagen onderhandelen.
Tot iemand anders ons uiteindelijk vertelt wat nog mathematisch mogelijk is.
Want op de Titanic was het probleem niet dat niemand de ijsberg zag.
Het probleem was het orkest? Dat bleef spelen