Zapp zei:
Is geloof er niet om mensen die het wat minder hebben, hoop te geven op iets beter? Dat hun lijden deel is van een groter plan en ze desondanks hun miserie gewoon verder hun best moeten doen?
Niet noodzakelijk. Geloof behoorde vroeger integraal tot het maatschappelijke bestaan en politiek was sacraal. Symbolische representatie bestond reeds in de Oudheid: tijdens een parade voor de spelen in Rome werden vaak beelden van de Capitolijnse Goden gedragen in
tensae (ingeheiligde koetsen), waarbij extra aandacht uitging naar de Jovis Optimi Maximi die de symbolen van het imperium uitbeeldden. De magistraat die gekozen werd om de spelen te leiden leidde de parade en droeg heilige symbolen van Jupiter alsof hij een veroveraar was. Hetzelfde gebeurde met een overwinnende generaal: hij werd met rode verf op zijn gezicht rondgereden in een quadriga (koets met vier paarden) en verpersoonlijkte Jupiter hemzelve. Hieruit kan je afleiden dat helden in de Oudheid door heilige, betekenisvolle rituelen deelnamen aan het goddelijke. Dat is volgens mij het grote verschil met vandaag: handelingen zijn vandaag de dag profaan en contingent, ze bezitten weinig werkelijke waarde. De bruggen tussen de profane en sacrale wereld zijn verwoest, maar er zijn nog altijd mogelijkheden om die sacraliteit op te zoeken.
Het punt is dat religieuze gedragspatronen nog altijd bestaan in de handelingen die mensen stellen, zelfs bij de meest rabiate atheïsten. Het staatsbedrijf en de diplomatieke cultuur kent nog altijd protocols, die vroeger een sacrale betekenis werden toegekend. Maar ook het overdragen van geschenken en de collectieve roes in een massaspel herinneren nog aan religieuze rituelen. Het zijn natuurlijk surrogaten, maar religie is essentieel onderdeel van het menselijke bestaan. Ook al ben je atheïst, volgende keer als je de overgang naar een nieuw jaar viert met je vrienden neem je eigenlijk deel aan een crypto-religieuze festiviteit.
