'Hij heeft niet de moed om te zeggen dat hij het schip gaat verlaten. We zijn het schaakbord van de federale regering geworden en dat dreigt de Vlaamse instellingen te verlammen. Dat doet me enorm pijn want Vlaanderen heeft hiervoor gevochten.'
Deze woorden werden niet afgelopen woensdag uitgesproken, toen minister-president Yves Leterme (CD&V) zijn federale carrièreplannen in het Vlaams parlement moest verdedigen. Het had evenwel gekund. Vier jaar geleden gooide Eric Van Rompuy, toen CD&V-oppositieleider, deze verwijten naar minister-president Patrick Dewael (Open VLD). Die vertrok naar de federale regering.
Eric be free Van Rompuy hebben we de jongste dagen niet gehoord. De acute aanval van amnesie bij de hele CD&V-fractie kreeg afgelopen woensdag trouwens angstaanjagende vormen. Er restte enkel flauwekul, uitgesproken door een onbenullige fractieleider.
Open VLD maakte dezelfde afweging. De partij begrijpt niet dat een regeringsleider die drie jaar geleden plechtig beloofde om vijf jaar te zullen aanblijven - en bovendien van de ministers van andere partijen een vergelijkbaar engagement eiste - zo maar zijn woord kan breken.
Daarom stuurden strategisch manager Noël Slangen en premier Guy Verhofstadt Vlaams Open VLD-minister Dirk Van Mechelen de arena in. De schaamteloze minister-president moest een lesje krijgen. De druk werd opgevoerd om het CD&V-kopstuk kleur te doen bekennen. Gaat hij nu onmiddellijk weg of niet? En een 'terugkeer' als minister-president werd 'allerminst evident' genoemd, mocht het hem niet lukken om eerste minister te worden.
De hardheid van de uitval verbaasde vriend en vijand. Afgelopen zondag wilde Open VLD niet eens reageren op de kandidatuur van Leterme. Voor de partij primeerde de inhoud. Nauwelijks drie dagen later volgde een persoonlijke tackle. Zelfs SP.A begreep niet wat de liberalen bezielde. Wie kon nu in godsnaam profiteren van zo'n haantjesgedrag. Wilde Open VLD campagne voeren voor het zieltogende Vlaams Belang?
De Open VLD-top beseft dat ze dit spel niet kan blijven spelen. Maar de partij wilde eerst een punt scoren. De facto is Leterme een oppositieleider. De verzuchting naar goed bestuur blijft de voornaamste reden om aan de federale kiesstrijd deel te nemen. Om deze ambitie waar te maken stelt Leterme evenwel een daad van 'anti-goed bestuur'. Wekenlang hield hij iedereen voor de gek. De onduidelijkheid over zijn toekomstige rol werkt verlammend.
De vergelijking met Patrick Dewael gaat bovendien niet op. Ook hij maakte in 2003 plots de overstap van het Vlaamse naar het federale niveau. De liberalen beamen dat de carrièrezet van Dewael - hij hoopte na het vertrek van Verhofstadt naar Europa eerste minister te worden - niet echt het etiket briljant verdiende. Maar de Limburger zwoer nooit om zijn termijn uit te doen.
De partijtop wilde een big bang, eerder dan het thema in de campagne te laten sluimeren. Leterme mocht met zijn verraad niet zo maar wegkomen. Open VLD werd haast gek van de meegaande houding van SP.A in deze kwestie. Volgens vice-minister-president Frank Vandenbroucke (SP.A) leek er zelfs geen vuiltje aan de lucht. Pas toen Vandenbrouckes houding - via zijn financiële een-tweetjes met CD&V-minister Inge Vervotte - als ongewild effect etaleerde dat er een rooms-rode deal was gesmeed, kwam partijvoorzitter Johan Vande Lanotte met kritiek aan het adres van de minister-president op de proppen.
De aanpak etaleert de dualiteit waarmee Open VLD van meet af aan in de Vlaamse regering stapte. Aan de ene kant wil de partij gerust mee (goed) besturen. Maar de liberale ministers zijn ook guerrillastrijders tegen die populaire Leterme. Het steekt Open VLD dat Leterme steeds populairder wordt op basis van een beleid dat geen haar beter is dan dat van Dewael.
Het gevaar op fixatie is bijgevolg nooit ver weg. Vier jaar geleden gooide toenmalig Open VLD-voorzitter Karel De Gucht de Vlaamse regering overhoop omdat hij fameus onder de indruk was voor het verkiezingssucces van Steve Stevaert (SP.A). Het draaide uit op een miskleun.
Verhofstadt zelf wil af van die 'poppenkast' rond kandidaat-premiers. Hij prefereert een discussie over inhoud. Gisteren lanceerde hij een discussie over het toekomstige defensiebeleid. Voor de volgende weken ligt een schema klaar om de campagne inhoudelijk te stofferen.
Daarbij kijkt Open VLD uit naar de televisiedebatten. De confrontatie van Verhofstadt en Leterme kan al haast niet meer stuk. De aanwezigheid van Vande Lanotte wordt niet eens betreurd. Aan de SP.A-voorzitter de eer om de begrotingskritiek op te vangen.
Het wordt sowieso een moeilijke race. Maar de verwachtingen zijn zo laag dat de partij rekening houdt met een nederlaagoverwinning. Met 20 procent springen ze een gat in de lucht. Dat niveau wordt in de peilingen nog lang niet bereikt. Open VLD rekent daarom op een flinke eindsprint. 'Na de uitslag van 2004 is dit alvast een herexamen. Zakken we opnieuw, dan worden we terug in de tijd gekatapulteerd.'