Archief - Samenwonend

SAMENWONEN 2
P A R T N E R S C H A P I N H E T R E C H T
Samenwonen zonder gehuwd te zijn is een vrij veel gekozen
samenlevingsvorm. Er bestaan verschillende redenen om ongehuwd
samen te wonen. Sommigen, vooral jongeren, beschouwen het als
een voorbereiding op het huwelijk. Voor anderen betreft het een
principiële keuze. Vele onthuwden, met name gescheiden personen
en verweduwden, die een nieuw partnerschap aangaan, kiezen voor
deze vorm van samenleven.
De kloof tussen de juridische positie van gehuwden en die van
ongehuwd samenwonenden is groot. De wet tot invoering van de
wettelijke samenwoning heeft daar niet echt zoveel aan veranderd.
Deze wet dateert van 23 november 1998 en is in werking getreden op
1 januari 2000. De wetgever had trouwens niet de bedoeling een
wettelijk gelijkwaardig alternatief aan te bieden dat het huwelijk zou
kunnen vervangen. Zijn bedoeling was enkel wat meer juridische
zekerheid te geven aan de ongehuwd samenwonenden. Daarvoor
werden enkele bepalingen uit het huwelijksrecht toegepast op de
wettelijke samenwoning. Maar deze samenwoning heeft geen enkel
verband met de burgerlijke stand.
Door de invoering van de wettelijke samenwoning wordt bovendien
het onderscheid met de ‘gewone samenwoning’ benadrukt. Voortaan
worden als samenwonenden beschouwd: enerzijds de wettelijke
samenwonenden en anderzijds de gewone of ook feitelijke
samenwonenden.
A. Feitelijk samenwonen
Voor feitelijke samenwonenden zijn er, in tegenstelling tot gehuwden en
thans ook tot wettelijk samenwonenden, geen specifieke beschermingsregels
uitgewerkt. De basisregels die voor de gehuwden gelden zijn dus niet van toepassing
op de gewoon samenwonenden. Trouwens, de feitelijke samenwoning
35
36 SAMENWONEN
wijst niet enkel en alleen op de samenlevingsvorm van twee personen die een
partnerschap aangaan en uitbouwen. Meerdere personen kunnen feitelijk
samenwonen, ongeacht de aard van hun relatie, hun verwantschap en hun geslacht.
Geen specifieke beschermingsregels
Feitelijk samenwonenden zijn elkaar geen trouw en hulp verschuldigd en moeten
elkaar niet financieel, noch moreel bijstaan. Ze moeten wettelijk gezien niet
ieder naar eigen vermogen en in redelijke mate bijdragen tot de lasten van hun
gemeenschappelijk huishouden. Hun verblijfplaats geniet geen specifieke bescherming.
De samenwonende die geen medehuurder of mede-eigenaar van
de woning is, heeft geen recht van inspraak in de huur of verkoop van de
woonst. Tegen een mogelijke ontzegging van de toegang tot de woning, kan
hij of zij dan ook weinig inbrengen.
Wat is eigen versus onverdeeld?
De goederen die de feitelijk samenwonenden bezaten vóór de samenwoning blijven
persoonlijk bezit. Ook de goederen die ze tijdens de samenwoning verwerven
en alle aanwinsten, zoals inkomsten en opbrengsten, behoren tot het persoonlijke
vermogen van de samenwonenden. De goederen die gezamenlijk op
naam van de samenwonenden worden aangekocht of die zijn verworven zonder
bewijs van persoonlijk bezit vormen de onverdeelde eigendom van de samenwonenden.
Zo zijn bijvoorbeeld de gelden op een gezamenlijke bankrekening of
de meubelen die zonder factuur zijn aangekocht onverdeeld bezit. De samenwonenden
zijn in gelijke mate eigenaar van de onverdeelde goederen. Elkeen heeft
gelijke rechten op het beheer van het onverdeeld vermogen en gelijke plichten tot
het bijdragen in de lasten die dit vermogen eventueel met zich meebrengt. Iedereen
heeft de vrijheid om op elk moment het eigen aandeel in de onverdeelde
eigendom op te eisen en dus de verdeling ervan te vorderen.
Wanneer samenwonenden gezamenlijk schulden hebben die ze niet kunnen
aflossen, worden ze elk afzonderlijk voor hun eigen aandeel in de schuld aangesproken.
Dus ieder betaalt zijn of haar aandeel in de schuld. De schulden die
de ene samenwonende heeft gemaakt kunnen in principe niet worden verhaald
op het persoonlijke vermogen van de andere, evenmin op de totale onverdeelde
eigendom. Wanneer één van de samenwonenden de eigen schulden niet
kan nakomen, kan de schuldeiser wel de verdeling van de onverdeelde goederen
vorderen en dat deel van de opbrengst na verkoop opeisen dat eigendom
van die éne samenwonende is.
In twee gevallen kan het toch zijn dat samenwonenden niet enkel en alleen
voor hun aandeel in de schuld kunnen worden aangesproken. Ten eerste,
wanneer gezamenlijke schulden worden gemaakt door een overeenkomst
waarin staat dat indien de ene samenwonende zijn of haar deel van de schuld
niet kan nakomen, de andere daarvoor kan worden aangesproken. Ten tweede,
wanneer de schuldeiser kan bewijzen in de veronderstelling te zijn geweest
een overeenkomst te hebben afgesloten met een gehuwd paar, dus met partners
die duidelijk de indruk gaven gehuwd te zijn, ook al werd het contract door
één van hen gesloten.
B. Wettelijk samenwonen
In tegenstelling tot de feitelijke samenwoning is de wettelijke samenwoning
enkel mogelijk tussen twee personen. Samenlevingsvormen met meer
dan twee personen komen niet in aanmerking. De wet legt geen beperkingen
op in de aard van de verhouding en in het geslacht. De wettelijke samenwoning
is dus evengoed van toepassing op twee samenwonende verwanten
(familieleden) als op twee homoseksuele samenwonenden. De enige twee
voorwaarden zijn dat de samenwonenden niet verbonden mogen zijn door een
huwelijk of door een andere wettelijke samenwoning, en dat ze bekwaam moeten
zijn om contracten aan te gaan (wat onder meer meerderjarigheid inhoudt).
Een grotere rechtsbescherming
Door de invoering van de wettelijke samenwoning worden enkele basisregels
van het huwelijk overgenomen. Zo moeten de wettelijke samenwonenden ieder
naar evenredigheid van hun mogelijkheden bijdragen in de lasten van hun
samenleving. De gezinswoning geniet dezelfde bescherming als in een huwelijk:
beide samenwonenden hebben recht van inspraak in de inrichting, de huur
of verkoop van de woonst, ongeacht wie van beiden het huurcontract heeft
aangegaan of eigenaar van de woning is.
Wat is eigen versus onverdeeld?
Voor de regeling van de goederen blijft het volgende principe van kracht: tot
het eigen vermogen behoren de goederen met een bewijs van persoonlijk bezit,
de opbrengsten uit deze goederen en de beroeps- of vervangingsinkomsten.
De goederen waarvan geen van beide samenwonenden de eigendom
kan bewijzen, alsook de opbrengsten daarvan behoren tot het onverdeelde bezit.
S AMENWONEN 37
P A R T N E R S C H A P I N H E T R E C H T
Voor de schulden die door één van de samenwonenden zijn aangegaan ten
behoeve van het samenleven (huishouding en zorg van de gezinsleden), is de
andere evenzeer aansprakelijk (althans, indien ze, gelet op de bestaansmiddelen
van de samenwonenden, niet buitensporig zijn).
C. Samenlevingscontract
Zowel feitelijke als wettelijke samenwonenden kunnen een samenlevingscontract
sluiten. Een samenlevingscontract geeft meer zekerheid en bescherming
aan de samenwonenden dan de wet kan bieden. Bovendien kan
daardoor een samenlevingsvorm worden bepaald op maat van de behoeften
en de situatie van de samenwonenden. Er kunnen heel wat afspraken in een
samenlevingscontract worden gemaakt. Deze afspraken mogen evenwel niet
in strijd zijn met bepalingen uit de wet. In een samenlevingscontract kan men
een regeling van de (persoonlijke en onverdeelde) vermogens vastleggen.
Taakverdelingen en bevoegdheden kunnen worden afgesproken. Er kunnen
tevens regelingen worden getroffen in geval van beëindiging van de samenleving
door overlijden of geschil.
D. Formaliteiten inzake samenwonen
Personen die willen samenwonen doen de gebruikelijke aangifte van hun
nieuwe verblijfplaats aan de gemeente of stad waar ze zich gaan vestigen. Ze
brengen de nodige diensten en instellingen op de hoogte van hun nieuwe verblijfplaats,
maar ook van hun nieuwe gezinstoestand. Een lijst van deze diensten
en instellingen wordt meestal door het gemeente- of stadhuis meegegeven.
Personen die ook nog een wettelijke samenwoning willen aangaan kunnen dit
door daarvan een verklaring af te leggen. Ze doen dit door middel van een geschrift
dat tegen ontvangstbewijs wordt overhandigd aan de ambtenaar van de
burgerlijke stand van de gemeenschappelijke woonplaats. Het is niet nodig dat
beide partijen samen dit geschrift overhandigen. Naast enkele persoonsgegevens,
de datum van verklaring, de gemeenschappelijke woonplaats en de
handtekening van beide partijen, bevat het geschrift ook nog de vermelding
van de wil van de twee personen die wettelijk willen samenwonen, de vermelding
dat de beide personen vooraf kennis hebben genomen van de juridische
bepalingen van de wettelijke samenwoning en, in voorkomend geval, de vermelding
van een overeenkomst die de personen hebben gesloten om hun wettelijke
samenwoning te regelen. De ambtenaar van de burgerlijke stand gaat
vervolgens na of de beide personen voldoen aan de wettelijke voorwaarden en
38 SAMENWONEN
S AMENWONEN 39
P A R T N E R S C H A P I N H E T R E C H T
info
Informatie over huwen en
samenwonen, over de
huwelijksvermogensstelsels en
over het onderscheid tussen de
feitelijke en de wettelijke
samenwoning, over
huwelijkscontracten en
samenlevingscontracten, over de
rechten en plichten van de
echtgenoten en van
samenwonenden, kan bij een
notaris worden ingewonnen. Hij is
de best geplaatste persoon om
daarover het gepaste advies te
geven. Op een notaris wordt
trouwens ook bij andere belangrijke
gebeurtenissen beroep gedaan,
zoals adoptie (en andere zaken uit
het familierecht), aan- of verkoop
van een onroerend goed, overlijden
van de partner of van een familielid
(erfrecht), de oprichting van een
vennootschap enz. Naast het
verstrekken van advies bestaat de
taak van een notaris in het
opstellen en bekrachtigen van
allerlei akten. Door mensen te
adviseren in moeilijke kwesties
speelt de notaris ook een
belangrijke rol in het voorkomen
van conflicten. De keuze van een
notaris is steeds volledig vrij. Elke
partij kan dus bij het opstellen en
bekrachtigen van een akte een
notaris naar keuze inschakelen. De
kosten van een notaris zijn vooraf
bepaald door wettelijk vastgestelde
tarieven. Het verstrekken van
advies is doorgaans kosteloos. De
notarissen zijn verenigd in een
federatie. Informatie over de taken
en tarieven van de notaris, alsook
allerlei informatiebrochures over
notariële kwesties (van geboorte tot
overlijden) kan bij deze federatie
eveneens worden bekomen.
Koninklijke Federatie van het
Belgisch Notariaat
Bergstraat 30-32
1000 Brussel
02-505 08 11 of 02-505 08 50
02-505 08 59
http://www.notaris.be
i
maakt bijgevolg in gunstig geval melding van de verklaring in het bevolkingsregister.
Sommige gemeenten kunnen in enige ceremonie voorzien rond het
afleggen van de verklaring van wettelijke samenwoning.
Wie een samenlevingscontract wil sluiten waarin een regeling van (zowel de feitelijke
als de wettelijke) samenwoning wordt overeengekomen, wendt zich best
tot een notaris. De notaris is de best geplaatste persoon om adviezen te geven
en de nodige bijstand in de opmaak van het samenlevingscontract te leveren.
40 SAMENWONEN
Naast de notaris kan ook op een
advocaat worden beroep gedaan
om antwoord te krijgen op allerlei
vragen over huwen en
samenwonen. Hij kan informatie en
advies verlenen tegen betaling. Hij
is echter niet bij machte om
contracten te bekrachtigen. Door
zijn juridische ervaring in
huwelijksproblemen
(echtscheidingen) kunnen zijn
adviezen nuttig zijn om bepaalde
conflicten tussen de partners in de
toekomst te voorkomen. Advocaten
zijn aangesloten bij een vereniging
waar je informatie kunt inwinnen
over de taken en tarieven van de
advocaat en over allerlei andere
juridische kwesties.
Orde van Vlaamse Balies
Koningsstraat 148
1000 Brussel
02-227 54 70
02-227 54 79
Welkom-Orde van Vlaamse Balies
Informatie en advies over huwen
en samenwonen kunnen ook
worden verkregen bij allerlei
juridische diensten die
eerstelijnsbijstand en -hulp bieden,
zoals Justitiehuizen,
Wetswinkels, bepaalde afdelingen
van Centra voor Algemeen
Welzijnswerk en de juridische
diensten van het OCMW. Maar in
de normale gang van zaken zal wie
wil huwen of samenwonen en
daarover vragen heeft niet in de
eerste plaats daarop een beroep
doen. Het ligt trouwens niet in de
bedoeling van deze diensten om je
over de gewone zaken betreffende
het huwelijk of de samenwoning te
informeren. Hun doel is eerder
personen bij te staan die reeds
problemen hebben of in aanraking
komen met de gerechtelijke
wereld.
Ook de juridische diensten van de
ziekenfondsen en vakbonden
kunnen informatie geven over het
huwelijk en de samenwoning.
Evenwel zijn zij niet de eerst
aangewezen instanties om advies
te verschaffen over de
huwelijksvermogensstelsels en
huwelijkscontracten als dusdanig of
over het onderscheid tussen de
feitelijke en de wettelijke
samenwoning en het
samenlevingscontract, maar wel
over het huwelijk en de
samenwoning binnen de sociale
zekerheid: aan welke voorwaarden
dienen bijvoorbeeld gehuwden te
voldoen om recht te hebben op
bepaalde voorzieningen en wat is
op dit vlak het verschil met
ongehuwden?
Informatie over de formaliteiten
inzake huwen en samenwonen kan
je inwinnen bij de dienst
Bevolking van je gemeente.