Het beginsel van mensenrechten is dat alle mensen van gelijke waarde zijn. De Universele verklaring stelt dat alle mensen vrij en gelijk in waardigheid en rechten worden geboren. In de juridische zin gaat gelijkheid terug op het idee van het natuurrecht, waarin ieder mens is begiftigd met een gelijke vrije wil. Een gevolg daarvan is dat het recht gelijkelijk geldt voor iedereen, behalve bij goed gemotiveerde uitzonderingen. Gelijkheid wil zeggen een gelijk recht op geestelijk en materieel goed, maar niet per se op eigendom of gebruik van gelijke zaken. De verdeling van dit goed is mede afhankelijk van inspanningen, aangeboren talenten en dergelijke. Gelijkheid voor de wet wil zeggen dat iedereen recht heeft op gelijke behandeling door de rechtbank, hoewel bijvoorbeeld straffen kunnen variëren naar situatie en persoon. Andere belangrijke toepassingen van het gelijkheidsbeginsel zijn de gelijke rechten van man en vrouw, gelijke betaling voor gelijk werk en gelijke rechten bij verkiezingen. gelijke behandeling. 'Gelijke behandeling' is een gangbare aanduiding van gelijkberechtiging in toegang tot werk, betaling, toekenning van status e.d. De term heeft vooral betrekking op het vermijden van achterstelling van vrouwen, etnische minderheden, homoseksuelen enzovoort Gelijke behandeling wordt onder meer voorgeschreven door de VN-verdragen van 1966. De Europese Gemeenschap heeft tussen 1975 en 1986 vijf richtlijnen uitgevaardigd over de gelijke behandeling van man en vrouw inzake beloning, arbeidsvoorwaarden en sociale zekerheid. Deze moeten in de wetgeving van de lidstaten worden overgenomen. Artikel 1 van de Nederlandse grondwet zegt: 'Allen die zich in Nederland bevinden worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie op welke grond dan ook is niet toegestaan.' De gelijkheid geldt dus uitdrukkelijk niet alleen voor Nederlanders, maar voor iedereen die op welke grond dan ook in Nederland is. De 'Algemene wet gelijke behandeling' (1994) maakt het maken van onderscheid wel mogelijk, bijvoorbeeld voor vrouwen die zwanger of moeder zijn. Ook mag onderscheid worden gemaakt als dat 'objectief gerechtvaardigd' is, bijvoorbeeld als voor een functie sollicitanten worden gevraagd die goed Nederlands schrijven, als een acteur een donker uiterlijk moet hebben, als voor de marechaussee een vrouw wordt gevraagd voor het fouilleren van vrouwelijke arrestanten. In het onderwijs op godsdienstige of levensbeschouwelijke grondslag mag men eisen stellen aan de overtuiging van leraren en leerlingen. De Nederlandse Commissie Gelijke Behandeling, die bestaat uit 18 reguliere en plaatsvervangende leden, behandelt klachten van individuen en organisaties. Zie ook filosofie van de mensenrechten
